Top 10
De klank van regen, wind en goudgele bossen
Kleurrijke bossen, dramatische luchten en onstuimig weer: de herfst vormde voor veel componisten een eindeloze bron van inspiratie. Vallende bladeren, gure wind, jachttaferelen en de warme kleuren van het seizoen vonden allemaal hun weg naar de muziek. Uit die rijke herfstpracht kozen we tien bekende én minder bekende klassieke stukken.
In zijn Poema autunnale (‘Herfstgedicht’) schildert de Italiaanse componist Ottorino Respighi de herfst in warme, bijna sprookjesachtige klanken. Hij schreef het werk in 1925 voor viool en orkest, waarbij de soloviool als een vrije geest door een kleurrijk herfstlandschap lijkt te dwalen. Ondertussen hoor je onder meer een vrolijk zingende wijnboer, faunen, bacchanten en de Griekse god Pan voorbij komen.
‘Dagen van kristal’: zo omschreef de zeventiende-eeuwse schrijfster Madame de Sévigné die heldere herfstdagen waarop alles nog heel even lijkt te schitteren. Precies dat moment vangt Soleil d’automne van Reynaldo Hahn, die De Sévigné’s woorden bovenaan de bladmuziek zette. In dit verstilde pianostuk klinkt de herfstzon warm en helder, maar ook vluchtig: een melancholieke ode aan een seizoen dat langzaam afscheid neemt.
Hoe mooi kan het einde van de zomer klinken? Richard Strauss geeft het antwoord in ‘September’, een van zijn beroemde Vier letzte Lieder. Op een gedicht van Herman Hesse bezingt de sopraan een tuin waarop de eerste herfstregen valt en waarin bloemen beginnen te verwelken. Strauss maakt er een warm en kleurrijk afscheid van voor het orkest, met een schitterende hoornsolo aan het einde.
Geen gouden herfstkleuren bij Schubert, maar ruisende wind, grauwe luchten en velden die kaal worden. In het lied Herbst op een gedicht van Ludwig Rellstab weerklinkt het seizoen als beeld voor een verloren liefde. De natuur verwelkt en ook het geluk van de verteller behoort tot het verleden. Schubert versterkt die melancholie met onrustige, donkere muziek.
Ook Claude Debussy kiest voor de donkere kant van het seizoen in ‘Feuilles mortes’ (‘Dode bladeren’), uit zijn tweede boek Préludes voor piano. Volgens zijn vrouw Emma ontstond het stuk na een herfstwandeling die het paar samen maakte. In ‘Feuilles mortes‘ is weinig over van de uitbundige kleurenpracht van de vroege herfst. De bladeren zijn gevallen en de muziek klinkt traag en melancholiek.
Meerdere componisten wijdden een complete cyclus aan de seizoenen. Tsjaikovski schreef voor het muziektijdschrift Nouvelliste twaalf pianostukken, één voor iedere maand van het jaar. Elk stuk kreeg bovendien een kort gedicht als motto. In ‘September’ staat de jacht centraal. ‘Oktober’ is een stuk weemoediger. En in ‘November’ komt de winter al dichterbij, met een razende rit in de troika.
Het meest herfstige instrument? Misschien wel de cello, die met zijn roodbruine hout en warme klankkleur perfect bij het seizoen past. De Britse componist Imogen Holst schreef The Fall of the Leaf in 1963 voor haar vriendin, cellist en pianist Pamela Hind O’Malley. Als basis gebruikte ze The Fall of the Leafe, een eeuwenoud klavierstuk van Martin Peerson uit het Fitzwilliam Virginal Book. In drie korte miniaturen verandert die melodie voortdurend van karakter, van verstild en lyrisch tot onrustig en energiek. Een passend muzikaal decor voor dwarrelende herfstbladeren.
Kan melancholie ook lichtvoetig klinken? Mendelssohn bewijst het met zijn Herbstlied, een duet voor twee stemmen en piano. De tekst van zijn vriend Karl Klingemann gaat over alles wat in de herfst verdwijnt, maar Mendelssohn maakt er geen zware klaagzang van. De stemmen dwarrelen om elkaar heen, voortgestuwd door een levendige pianopartij.
Voor zijn orkestouverture De herfst gebruikte Grieg materiaal uit zijn eerdere lied Herfststorm, op een gedicht van Christian Richardt. Daarin jaagt de herfstwind door het bos, verdwijnen de laatste resten van de zomer en komt de winter steeds dichterbij. Maar het gedicht kijkt ook vooruit: na de winter zal de lente terugkeren.
Een klassieker om de lijst af te sluiten. Bij Haydn wordt de herfst een groot feest op het platteland. In het herfstdeel van zijn oratorium Die Jahreszeiten uit 1801 komen verschillende tradities van het seizoen voorbij. Het spectaculaire jachtkoor ‘Hört das laute Getön’ zit vol hoorngeschal en volgt de jagers tijdens de achtervolging van een hert. Later verschuift de aandacht naar de wijnoogst, compleet met zang, dans en uitbundig feestgedruis. Geen stille herfstmelancholie dus, maar een seizoen vol bedrijvigheid.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
