Componist
Edvard Grieg laat de Noorse ziel horen
Voor Noorwegens meest vooraanstaande componist vormde de volksmuziek de basis van zijn muzikale verbeelding.
Veelgestelde vragen over Edvard Grieg
Waarom wordt Edvard Grieg een nationale componist genoemd?
Grieg geloofde dat muziek de ziel van een land kon laten horen. In een tijd waarin Noorwegen nog in een politieke unie met Zweden leefde, hielp hij mee aan het ontstaan van een nationale culturele identiteit. Hij gebruikte ritmes, melodieën en harmonieën die waren geïnspireerd op Noorse volksmuziek, zonder bestaande volksliederen simpelweg te kopiëren. Zijn muziek roept beelden op van berglandschappen, volksdansen en oude sagen. Daarmee gaf hij Noorwegen een eigen muzikale stem, vergelijkbaar met wat Dvořák voor Tsjechië en Sibelius later voor Finland betekende. Zijn werk werd een bron van nationale trots en wordt nog altijd beschouwd als het muzikale visitekaartje van Noorwegen.
Wat kenmerkt de muziek van Grieg?
Griegs muziek is melodieus, kleurrijk en direct herkenbaar. Hij had een uitzonderlijk talent voor korte, krachtige melodieën die gemakkelijk blijven hangen. Zijn harmonieën waren voor zijn tijd verrassend modern en beïnvloedden later zelfs componisten als Debussy en Ravel. De sfeer wisselt voortdurend tussen intieme lyriek, uitbundige volksdans en mysterieuze natuurschilderingen. Hoewel zijn muziek technisch vaak niet extreem ingewikkeld is, weet ze een enorme emotionele rijkdom op te roepen. Dat maakt Grieg geliefd bij zowel kenners als een breed publiek.
Wat is de connectie tussen Grieg en een kikker?
Grieg had een speelse kant en hield ervan om vrienden en familie te verrassen met kleine muzikale grapjes en persoonlijke symbolen. Hij tekende graag karikaturen en gebruikte dieren als speelse herkenningstekens. De bekendste daarvan was een kikker, die hij regelmatig tekende in brieven en manuscripten. Soms zette hij zelfs een klein kikkerfiguurtje naast zijn handtekening. Waarom precies een kikker? Daarover bestaan verschillende theorieën, maar waarschijnlijk vond hij het vooral een humoristisch persoonlijk embleem dat zijn zelfspot weerspiegelde. Het laat zien dat achter de serieuze componist ook een vrolijke en speelse persoonlijkheid schuilging.
Klopt het dat Grieg klein van stuk was?
Ja. Grieg was ongeveer 1,52 meter lang, wat zelfs voor de 19e eeuw opvallend klein was. Die geringe lengte hing waarschijnlijk samen met gezondheidsproblemen die hij als kind opliep na een ernstige longziekte. Zijn hele leven hield hij een kwetsbare gezondheid. Toch weerhield dat hem er niet van om veel te reizen en internationaal concerten te geven als pianist en dirigent. Zijn fysieke gestalte stond in schril contrast met de enorme invloed die hij op de muziekgeschiedenis heeft gehad.
Bonbons
‘Een roze snoepje gevuld met sneeuw’, zo beschreef Claude Debussy de muziek van Edvard Grieg (1843-1907). Zijn werken waren vaak miniaturen, maar dat hij ook in staat was grotere vormen en krachten te hanteren blijkt wel uit zijn beroemde Pianoconcert. Zijn muziek is altijd romantisch, maar nooit sentimenteel van aard. In zijn avontuurlijke ritmes en gedurfde harmonieën kun je vaak de invloed van de Noorse volksmuziek terugvinden. Zijn muziek onderscheidt zich door het verlangen van de componist om klassieke muziek en volksmuziek te integreren.
Noorse invloeden en Wagner
Het was de virtuoze volksmuzikant Ole Bull, die Grieg aanmoedigde in een karakteristieke Noorse stijl te componeren. Hoewel Grieg zijn muzikale opleiding in Leipzig kreeg, bleef Noorse traditionele muziek in zijn werk centraal staan.
Grieg schreef geen opera’s, maar zijn muziek bij Ibsens toneelstuk Peer Gynt – een veel uitgebreider werk dan alleen de twee bekende suites – heeft bij tijd en wijle een intensiteit die aan Wagner doet denken. Door diens muziek was Grieg zeer gefascineerd, hoewel hij ook kritisch was over Wagners latere composities.
Gedurende zijn studententijd in Leipzig zag hij Wagners Tannhaüser niet minder dan veertien keer. En in 1876 bezocht hij de premiere van Der Ring des Nibelungen. Later in zijn leven begon Grieg aan zijn eigen opera, gebaseerd op het toneelstuk Olav Trygvason (1889) van de Noorse schrijver Bjørnstjerne Bjørnson. Hij voltooide het werk nooit, maar de delen die bewaard zijn gebleven laten zien dat het sterk beïnvloed was door Wagners declamatorische vocale stijl. Bovendien is het onderwerp van het verhaal terug te voeren op de Scandinavische mythologie, nog een overeenkomst met Wagners Ring-cyclus.
Peer Gynt en de Hardanger viool
Peer Gynt is in feite de opera die Grieg nooit gecomponeerd heeft. Het werk heeft hem meer roem gebracht dan zijn andere composities, maar het kwam onder moeilijke omstandigheden tot stand. Grieg vond het toneelstuk van Ibsen waarop de muziek gebaseerd is een onmuzikaal werk.
Een van de bekendste delen uit Peer Gynt is Morgenstimmung, vaak – in allerlei bewerkingen – gebruikt als tune voor programma’s of in reclames. Het origineel beschrijft de zonsopgang in de Sahara, maar de associatie met de Noorse fjorden is sterk. Dat komt doordat de melodie ervan gebaseerd is op de vier tonen van de resonerende snaren van de Hardanger viool, het nationale instrument van Noorwegen. Deze snaren liggen onder de gestreken snaren en geven het instrument zijn specifieke klank.
Noorse volksmuziek als inspiratiebron
Noorse volksmuziek was een voortdurende bron van inspiratie voor Grieg. Hij maakte bijvoorbeeld pianotranscripties van Johan Halvorsens collectie van Noorse boerendansen. Deze dansen zijn bekend onder de naam slåtter. De vier basisvormen zijn de halling (twee tellen in de maat), de gangar (twee groepen van drie tellen in de maat), de springar (drie tellen in de maat) en de bruidsmars.
Deze vormen keren regelmatig terug in het werk van Grieg. Het laatste deel van het Pianoconcert is bijvoorbeeld een halling. De Vioolsonate in F is gebaseerd op het geluid van de Hardanger viool en de Vioolsonate in G is geschreven in de vorm van een springar.
Harmonische vindingrijkheid en impressionisme
Griegs herhaalde gebruik van open kwinten in de begeleidende stemmen in zijn pianowerken, bijvoorbeeld in Bell Ringing, was zijn tijd ver vooruit. Het idee zou bijna een eeuw later opnieuw in de westerse klassieke muziek opduiken bij de minimalistische experimenten van Amerikaanse componisten als Steve Reich.
Een intrigerend aspect van Griegs muzikale stijl is zijn harmonische vindingrijkheid. Zijn karakteristieke gebruik van harmonie en timbre anticipeert op het impressionisme.
Blijf verbonden met de wereld van klassieke muziek
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
