Componist
Claude Debussy, groots in klankkleur en ritmische vrijheid
Met zijn sprankelende en kleurrijke orkestraties, zijn prikkelende harmonieën en ritmische vrijheid brak Debussy met de heersende muzikale conventies.
Veelgestelde vragen over Debussy
Waarom hield Debussy niet van de term ‘impressionisme’?
Debussy vond dat die zijn muziek te vaag en oppervlakkig beschreef. Hij vond de term een ‘uitvinding van de critici’, die naar zijn mening zijn muziek te makkelijk afdeden als sfeervol en suggestief. Zijn composities waren juist doordacht en bewust vernieuwend. Debussy vond de vergelijking tussen muziek en schilderkunst niet opgaan.
Was Debussy blij met de Prix de Rome?
In 1884 won Debussy de Prix de Rome met de cantate L’enfant prodigue. Echt blij was hij er niet mee. De jury hield van ouderwetse, academische muziek, maar Debussy vond dat achterhaald. Hij wilde experimenteren en zich vernieuwen en ervoer het traject dat bij het winnen van de prijs hoorde te beperkend.
Hoe beïnvloedde Javaanse gamelan Debussy?
Hij maakte kennis met Javaanse gamelan tijdens de Wereldtentoonstelling in 1889. Dit inspireerde Debussy onder meer tot het gebruik van pentatoniek en heletoonsladders, andere klankkleuren en zich herhalende structuren. Dit gaf zijn muziek een zwevend, tijdloos en niet-westers karakter. Een voorbeeld hiervan hoor je in Pagodes uit Estampes.
Welke muziek van Debussy wordt vaak in films gebruikt?
Vooral Clair de lune. Onder meer in Ocean’s Eleven (2001), Twilight (2008) en Seven Years in Tibet (1997).
Houd jij van de muziek van Claude Debussy?
Discussieer mee met andere liefhebbers van klassieke muziek in ons forum.
‘Mijn eigen plezier’
Op de vraag van het Parijse Conservatorium welke richtlijnen hij hanteerde bij het componeren, antwoordde Debussy ontwapenend: ‘Mijn eigen plezier!’.
Voor Debussy (1863-1918) ontstond muziek organisch uit de grote hoeveelheid ritmes, harmonieën, texturen en kleuren. Hij was geen revolutionair op de manier van Stravinsky en Schoenberg. Zijn werken geven de indruk te zijn ontstaan in een vlaag van inspiratie, terwijl in werkelijkheid veel van zijn composities maanden of zelfs jaren werk vergden voor Debussy ze ter publicatie verstuurde.
Impressionisme en muziek
De latere werken van Debussy lijken veel karakteristieken te delen met schilderijen van impressionisten als Monet. De componist hield niet van deze vergelijking. Maar het is moeilijk om de opvallende overeenkomsten tussen de impressionistische schilders met hun vervagende contouren en fascinatie voor licht en kleur en Debussy’s kleurrijke muzikale impressies in bijvoorbeeld de Préludes voor piano en de orkestwerken Images en La mer niet te zien.
Worstelen met muzikale tradities
Vanaf het begin was het duidelijk dat Claude Debussy worstelde met de bestaande muzikale conventies. Als zoon van een winkelier en een naaister, kreeg hij pas vanaf zijn zevende jaar serieus muziekles. Maar al na drie jaar was zijn pianospel van zulk hoog niveau, dat hij toegelaten werd tot het Parijse Conservatorium. Debussy vond zijn geluk beslist niet in de vastgeroeste muzikale tradities. Als muziekleraar van de dochters van Nadezjda von Meck, een Russische zakenvrouw, ontmoette hij Tsjaikovski, van wie zij de mecenas was. Deze liet hem naar aanleiding van een aantal van Debussy’s vroege miniaturen weten, dat hij weinig in zijn muziek zag.
Prix de Rome
In 1884 leken de dingen in zijn voordeel te veranderen. In het jaar dat Debussy 22 werd, won hij op het conservatorium de prestigieuze Prix de Rome. De winnaar van deze prijs mocht studeren in de Italiaanse hoofdstad. Maar voor Debussy was dit eerder een gevangenschap dan een bevrijding. Op dat moment was Italië in de ban van de opera en niets dan de opera. De muziek van Bellini, Donizetti en Verdi leek er de ultieme vorm van expressive te zijn. Geen wonder dat Debussy naar Parijs terugkeerde met de mededeling: ‘Ik heb er absoluut niets geleerd!’
Nieuwe wegen
Debussy’s eerste bezoek aan Bayreuth in 1888 bracht hem in contact met Wagners opera’s. De invloed van diens revolutionaire muziek, onder meer de rustige passages vol zelfreflectie, is bijvoorbeeld goed terug te horen in La damoiselle élue voor vrouwenstemmen en orkest. Debussy componeerde het werk nog in datzelfde jaar. Ook in de excentrieke componist Erik Satie herkende Debussy een verwante, creatieve geest. Een nieuwe wereld van expressieve mogelijkheden opende voor hem na zijn onderdompeling in de muziek van het Verre Oosten tijdens de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1889.
Met een hoofd vol zwevende harmonieën ging Debussy door op zijn nieuw ingeslagen weg. De delicate bezweringen van de Arabesques voor piano (1888-1891) en Petite Suite (1889) werden ingeruild voor een sublieme aanpassing van de traditionele compositieregels. Al in Clair de lune uit de Suite bergamasque (1890) zinspeelde hij hierop, evenals, met een grotere verfijning, in het langzame deel van zijn Strijkkwartet (1893). Maar hij legde de lat op een geheel ander niveau in een van zijn onbetwiste meesterwerken, het orkestwerk Prélude à l’après-midi d’un faune (1894).
Zo overweldigend waren de muzikale implicaties van dit werk, waarbij klankkleur een essentieel onderdeel van de conceptie van de muziek was geworden, dat Debussy gedurende de tien jaar hierop volgend slechts een handvol grote werken heeft afgerond. Deze omvatten de drie orchestrale Nocturnes (1899), de sterk door Wagner beïnvloede opera Pelléas et Mélisande (1902), de drie Chansons de Bilitis en twee suites voor piano, Pour le piano (1901) en de Estampes (1903).
Meneer Achtstenoot
Het belang van deze werken in de muziekgeschiedenis staat buiten kijf. Maar in die tijd verdiende Debussy zo weinig geld met componeren, dat hij nog steeds aangewezen was op vrienden en weldoeners om financieel het hoofd boven water te kunnen houden. Hij begon zelfs met het schrijven van muziekkritieken voor verschillende bladen onder de humoristische pseudoniem ‘Monsieur Croche’ (Meneer Achtstenoot).
Ondertussen ging het op het gebied van zijn relaties met vrouwen van kwaad tot erger. Na een reeks van affaires, trouwde hij het labiele, jonge fotomodel Rosalie ‘Lilly’ Texier. De verbintenis werd een ramp, en Debussy stortte zich in een hartstochtelijke relatie met Emma Bardac (de ex-minnares van Gabriel Fauré). Texier probeerde tevergeefs om zelfmoord te plegen door zichzelf in het openbaar op de Place de la Concorde in de borst te schieten. Het daaruit voortvloeiende schandaal zorgde ervoor, dat zowel Debussy als Bardac sociale paria’s werden.
Engeland
Debussy en Bardac vluchtten naar Eastbourne aan de zuidkust van Engeland. Hier componeerde Debussy La mer (1905), drie symfonische schetsen die de zee met een bijna filmische flair en precisie weergeven. Hij verfijnde zijn geniale manier van het vangen van beeld in muziek in de loop van de tien daaropvolgende jaren. Hij schreef de drie orchestrale Images (afgerond in 1912), het ballet Jeux (1913) en een prachtige reeks van pianominiaturen. Deze omvatten twee sets van drie Images (1905-1907), de suite Children’s Corner (1908) en twee boeken van twaalf Préludes (1910-1913).
Kamersonates
In 1914, op het hoogtepunt van zijn creatieve krachten, ontdekte Debussy dat hij kanker had. Na een operatie was hij zo verzwakt, dat hij gedurende een jaar maar weinig componeerde. Terwijl hij de dood in de ogen keek, verbaasde hij iedereen met wat op dat moment een radicale creatieve ommekeer leek: een serie van drie kamersonates – één voor fluit, altviool en harp (1915), één voor cello ( 1915) en één voor viool (1917). Debussy leek op de rand van een nieuwe creatieve doorbraak te staan met een vorm van neo-classicisme die de volgende generatie van Franse componisten zou helpen voeden. Helaas is hij op de avond van 25 maart 1918 vredig in zijn slaap overleden.
Blijf verbonden met de wereld van klassieke muziek
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
