Artiesten & componisten / Maurice Ravel, man van elegantie en verfijnde klankkleuren

Voeg toe aan favorieten

Componist

Maurice Ravel, man van elegantie en verfijnde klankkleuren

Maurice Ravel was een componist van uitersten. Zijn muziek beweegt zich tussen verfijnde klankkleuren en bijna mechanische precisie. Hij combineerde een grote liefde voor natuur, sprookjes en katten met een fascinatie voor techniek en detail. “Muziek moet op de eerste plaats emotioneel zijn en op de tweede plaats intellectueel,” vond hij. Deze eigenschappen maken zijn werk tot op de dag van vandaag herkenbaar, intrigerend en onweerstaanbaar.

Luister terwijl je leest

Veelgestelde vragen over Ravel

Ja, Ravel stond bekend om zijn eigenzinnige en licht excentrieke trekken. Hij hechtte veel waarde aan orde, stijl en uiterlijk, altijd verzorgd gekleed, vaak tot in de puntjes. Tegelijk had hij een speelse kant: hij verzamelde speelgoed, miniaturen en mechanische objecten die hij met zichtbaar plezier aan bezoekers liet zien. Vrienden beschreven hem als charmant, maar ook gereserveerd en moeilijk te doorgronden. Hij hield zijn privéleven afgeschermd en sprak zelden openlijk over persoonlijke gevoelens. Die combinatie van precisie, afstandelijkheid en speelsheid maakt hem tot een intrigerende figuur in de muziekgeschiedenis.

Ravel en Debussy worden vaak in één adem genoemd, maar hun muziek verschilt duidelijk. Debussy klinkt vrijer en impressionistischer, met vloeiende vormen en een bijna schilderachtige sfeer. Ravel is strakker en preciezer; zijn muziek is duidelijker opgebouwd en technisch uitgewerkt. Waar Debussy soms lijkt te improviseren, voelt Ravel geconstrueerd, maar elegant. Ravel had weinig met het label “impressionist”. Hij zag zichzelf eerder als iemand die traditie en vernieuwing combineerde. Het zijn dus geen tegenpolen, maar twee verschillende manieren om met klank en kleur om te gaan.

De Boléro is misschien Ravels bekendste werk en lijkt op het eerste gehoor eenvoudig: één ritme, één melodie, steeds herhaald. Maar juist daarin zit de kracht. Ravel verandert niet de melodie, maar de orkestratie; steeds klinkt hetzelfde thema in een andere kleur of combinatie van instrumenten. Daardoor ontstaat een langzaam groeiende spanning die uitmondt in een enorme climax. Ravel zelf noemde het stuk een experiment en was in zekere zin verbaasd over het succes. Veel luisteraars vinden het hypnotiserend, anderen juist monotoon. Hoe je het ook hoort, het is een uniek voorbeeld van hoe je met minimale middelen maximaal effect kunt bereiken.

Ravel bracht een groot deel van zijn latere leven door in zijn huis Le Belvédère in Montfort-l’Amaury, net buiten Parijs. Hij leefde daar teruggetrokken, maar zeker niet als kluizenaar. Integendeel: hij ontving er regelmatig vrienden en collega’s. Het huis was opvallend ingericht, vol exotische objecten, speelgoed en mechanische curiosa, een weerspiegeling van zijn oog voor detail en fascinatie voor vakmanschap. De rust van het platteland gaf hem bovendien de ruimte om geconcentreerd te werken. Tegelijk hield hij bewust afstand van het drukke muziekleven in Parijs, wat paste bij zijn gereserveerde en enigszins afstandelijke karakter.

Ben jij een Ravel-liefhebber?

Discussieer mee met andere liefhebbers van klassieke muziek in ons forum.

Ga naar het forum →

De kunst van contrast

Maurice Ravel was een man van tegenstrijdigheden. Soms was hij vriendelijk en gezellig, andere momenten prikkelbaar en scherp. Meestal was hij een goede gastheer die zijn gasten vermaakte met briljante imitaties. Op andere momenten was hij echter compleet in zichzelf gekeerd. Maar niet alleen qua karakter was de goedgeklede componist tweeledig. Zijn intense liefde voor de natuur en katten stond in scherp contrast met zijn fascinatie voor mechanisch speelgoed en miniaturen. Hij hield ook van sprookjes en fantasieverhalen.

Valses nobles et sentimentales – piano

Valses nobles et sentimentales – orkest

Dezelfde tegenstellingen zijn ook aanwezig in zijn muziek. Ravels belangstelling voor klankkleuren en de onderliggende muzikale mechanismen leverden interessante resultaten op. Ravel orkestreerde veel van zijn pianowerken. Het resultaat is anders dan het vergelijken van een kleurenfoto met het origineel in zwart-wit. In de pianoversie van de Valses nobles et sentimentales bijvoorbeeld hoor je de zenuwen, de spieren, de ritmes, als het ware het ‘mechaniek’ waarop de muziek gebaseerd is. Hoe anders is de orkestrale versie? Wanneer je hiernaar luistert, word je getroffen door het immense en schilderachtige kleurenpalet. Het lijdt geen twijfel dat Ravel een van de beste orkestrators uit de geschiedenis is.

Luister naar de muziek van Ravel

Ravel | Complete werken

Luister of koop het album

Ravel | Complete Solo Piano Works | Seong-Jin Cho

Luister of koop het album

Ravel | Bolero | Herbert von Karajan

Luister het album

Ravel | Pianoconcerten, Valses nobles | Krystian Zimerman, Boulez

Luister het album

Wereldtentoonstelling

De tegenstrijdigheden in het karakter van Ravel hebben wellicht te maken met zijn jeugd. De Fransman werd geboren in het Frans Baskenland, waar ook zijn moeder vandaan kwam. Hoewel het gezin naar Parijs verhuisde toen Maurice nog een baby was, bleef hij zich zijn leven lang verbonden voelen met zijn geboortestreek. Zijn vader was een Zwitserse ingenieur, wat mogelijk Maurice’ fascinatie voor techniek verklaart. Hij stuurde hem naar piano- en harmonieles.

Ravel werd op veertienjarige leeftijd toegelaten tot het Conservatorium van Parijs. Tijdens zijn studie deed de jonge componist ervaringen op die hem voor de rest van zijn leven zouden beïnvloeden. Hij ontwikkelde een intensieve vriendschap met Ricardo Viñes, later een groot voorvechter van de hedendaagse Franse muziek. In 1889 bezocht hij ook de Wereldtentoonstelling. Op deze ‘wereldmarkt’ kwam Maurice in aanraking met Javaanse gamelanmuziek en de composities van Rimsky-Korsakov. Beide hadden grote invloed op zijn latere stijl.

Laideronnette, Impératrice des Pagodes

Top 10 | De bekendste werken van Ravel | Luister nu






Luister de hele Top 10

Opstand

In 1895 verliet hij het conservatorium. Hij componeerde in die tijd een aantal werken die onmiskenbaar zijn signatuur dragen, vooral het Menuet Antique. Ravel vond zijn opleiding nog niet voltooid en keerde in 1897 terug naar het conservatorium om bij Gabriel Fauré en Maurice Gédalge verder te studeren. Van beiden leerde hij maar weinig. Ook zijn pogingen om de begeerde Prix de Rome te winnen mislukten. Steun kwam uit onverwachte hoek. Toen Ravel na vijf mislukte deelnames de handdoek in de ring gooide, brak een ware opstand uit. Voorstanders van hedendaagse Franse muziek rebelleerden tegen de reactionaire jury en de conservatoriumdirecteur moest uiteindelijk opstappen.

Lucas & Arthur Jussen spelen Ravel

Ravel had het winnen van deze competitie inmiddels niet meer nodig. Uit deze tijd stammen zijn Pavane pour une infante défunte, Jeux d’eau, het Strijkkwartet en de liederencyclus Shéhérazade. Kenmerkend in al deze werken zijn de contrasten. Dat geldt ook voor zijn grootste werk uit die periode, de muziek voor het ballet Daphnis et Chloe, geschreven voor Diaghilevs Ballets Russes. De tegenstelling zit vooral in het Classicisme gecombineerd met de voor Ravel zo kenmerkende overvloedige orkestratie. Een prachtig voorbeeld is de zelden in muziek zo meeslepend en gedetailleerd uitgebeelde zonsopgang. Wanneer hij de partituur in 1912 definitief afrondt, geldt dat ook voor twee andere balletten, Ma mère l’oye en Valses nobles et sentimentales.

Wat spreekt jou het meest aan in Ravels muziek?

Oorlog en verlies

Ravels carrière werd echter, net als de wereldvrede, ruw verstoord door de Eerste Wereldoorlog. Het conflict bracht de Fransman los in de componist, die zich plichtsgetrouw meldde voor militaire dienst. Enkele van zijn machtige vrienden vonden echter dat Ravel, inmiddels een nationaal symbool, te belangrijk was om te sterven. Maurice werd daarom afgewezen bij de infanterie en alleen als ambulancechauffeur ingezet. Dit liet hem de afschuwelijke kant van de oorlog zien, die hij vertaalde in zijn Trois Chansons. Ook de pianosuite Le tombeau de Couperin ontstond tijdens de oorlog. Opgedragen aan de gesneuvelde soldaten, is dit eerbetoon aan barokcomponist François Couperin ook een sterk patriottistisch werk. De nadruk op Franse muziekvormen en stijlaspecten zegt genoeg.

Ravels grootste verlies tijdens de oorlog kwam echter in 1917, toen zijn moeder stierf, met wie hij een innige band had. Al deze afschuwelijke gebeurtenissen resulteerden in zijn ballet La Valse. Hier toonde Ravel echt het achterste van zijn tong. Deze Weense ‘wals’ begint vrolijk en feestelijk maar mondt na verloop van tijd uit in een chaotische kakofonie. Was dit een manier om de traumatische ervaring van de oorlog te verwerken? La Valse was bedoeld als ballet, maar toen Diaghilev naar een repetitie kwam luisteren, zei hij: ‘Ravel, het is een meesterwerk, maar het is geen ballet. Het is een portret van een ballet, een schilderij van een ballet.’ Ballet of niet, het werk blijft een van de hoogtepunten uit Ravels oeuvre.

Ongeluk

Kort hierna verliet Ravel Parijs om in Montfort-l’Amaury te wonen en zijn tweede opera L’enfant et les sortilèges te voltooien. Ook schreef hij er de overbekende Bolero, volgens hemzelf ‘een stuk voor orkest zonder muziek’, en het Pianoconcert voor de linkerhand. Dit laatste schreef hij voor pianist Paul Wittgenstein, die zijn rechterarm tijdens de oorlog had verloren. Toen Ravel een uitvoering bijwoonde, schrok hij. Wittgensteins vele aanpassingen hadden zijn werk hier en daar onherkenbaar gemaakt. De liefde tussen de twee bekoelde. De liederencyclus Don Quichotte à Dulcinée bleek Ravels laatste werk. Vijf jaar voor zijn dood kreeg hij bij een auto-ongeluk een hersenbeschadiging, waarna hij niet meer kon componeren. De ironie wil echter dat hij de muziek wel in zijn hoofd hoorde maar niet meer kon uiten. Ravel werd het slachtoffer van zijn eigen kenmerkende tegenstrijdigheden: een briljante geest gevangen in een onmachtig lichaam.

Nieuw op Platenzaak


Jess Gillam | Shine

Koop

Mozart, Beethoven | Pianoconcerten | Rafal Blechacz, Nagano

Koop

Hildur Guðnadóttir | Mount A

Koop

John Williams | Legacy

Koop

Bekijk ook eens

TOP 10

Top 10 | Pianoconcerten

Lees meer
OPERASTRIP

Operastrip | Siegfried van Wagner

Lees meer
TOP 10

Top 10 | Cellowerken met luistertips

Lees meer

Blijf verbonden met de wereld van klassieke muziek

Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.

Schrijf je hier in voor onze maandelijkse nieuwsbrief.

"*" geeft vereiste velden aan

Privacybeleid*

Volg ons

Spotify Instagram Facebook Youtube
Claude Debussy, groots in klankkleur en ritmische vrijheidSergej Rachmaninov, pianogrootmeester en laatste romanticus
x

Ontvang onze maandelijkse nieuwsbrief

Volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan

Aanmelden