Spotlight
Het genre pianoduo is onlosmakelijk verbonden met Katia en Marielle Labèque. Aan charme en lef geen gebrek bij de Franse pianozussen. Inmiddels viert het innig verbonden duo ruim een halve eeuw aan onbegrensde muziekavonturen.
Hoe krijgen twee pianisten het voor elkaar om als één musicus te klinken?
Het bijzondere is dat Katia en Marielle juist níét proberen om iedere noot exact hetzelfde te spelen. Volgens Katia heeft het jaren gekost om te leren “niet samen, maar toch samen” te spelen. Bij twee piano’s is een fractie verschil in timing onmiddellijk hoorbaar, maar als alles metronomisch gelijk loopt, wordt de muziek juist levenloos. Van nature zitten ze zelfs iets anders in het ritme: Katia heeft de neiging iets vóór de tel te spelen, Marielle juist iets erachter. Door jarenlang samen te werken en veel met slagwerkers en drummers te spelen, leerden ze die verschillen bewust te gebruiken. Ze vergelijken hun samenspel soms met een machine die zichzelf automatisch opnieuw synchroniseert. Daarin zit een belangrijk deel van hun internationale reputatie: technische gelijkheid is niet het einddoel; samen vrij kunnen bewegen is dat wel.
Wat is de relatie van Katia en Marielle Labèque met Louis Andriessen?
Katia en Marielle Labèque hadden een bijzondere band met de Nederlandse componist Louis Andriessen, wiens energieke en ritmisch gedreven muziek uitstekend past bij hun virtuoze samenspel. Centraal staat The Hague Hacking (Haags Hakkûh). Het uitgangspunt was Haags Hakkûh uit 2003, een kort bestaand stuk van Andriessen voor twee piano’s. Enkele jaren later werkte hij dit materiaal voor de Labèques uit tot het veel grotere The Hague Hacking voor twee piano’s en ensemble. De nieuwe versie ging in 2009 in Los Angeles in première met de Labèques en het Los Angeles Philharmonic onder Esa-Pekka Salonen. Later speelden ze het ook in Nederland met Asko|Schönberg onder Reinbert de Leeuw. Daarvan is een radio-opname bewaard gebleven, die terug te luisteren is in de Schatkamer van Beeld & Geluid [Stream 3 op 42 min]. Deze samenwerking past perfect bij de Labèques: Andriessens mix van minimalistische herhaling, harde ritmiek, avant-garde en bijna rockachtige energie sluit naadloos aan bij hun nieuwsgierige, grensoverschrijdende muzikale karakter.
Klopt het dat beeldende kunst en vormgeving een grote rol spelen in hun wereld?
Bij de Labèques houdt artistieke nieuwsgierigheid niet op bij muziek. Hun woon- en werkomgeving in Rome werd bijvoorbeeld vormgegeven in samenwerking met de invloedrijke Belgische interieurontwerper en kunsthandelaar Axel Vervoordt. Ze richtten er ook een eigen opnamestudio in, gevestigd in een voormalige school. Dat is geen toevallige lifestyle-interesse. Ook hun stichting zoekt bewust verbindingen tussen muziek, film, dans, beeld en theater. Tot de kunstenaars en denkers rond die stichting behoren mensen uit zeer uiteenlopende disciplines. Hun concertprogramma’s worden daardoor vaak meer als complete artistieke werelden benaderd dan als een rij losse composities. Klank, ruimte, repertoire en andere kunstvormen kunnen elkaar beïnvloeden. Die brede blik helpt verklaren waarom de Labèques na zoveel decennia moeilijk in één categorie passen. Ze gedragen zich minder als traditionele specialisten in pianoduomuziek en meer als kunstenaars die de twee piano’s gebruiken als vertrekpunt voor een veel grotere culturele nieuwsgierigheid.
Wat hebben Radiohead, The National en de Labèques met elkaar te maken?
Meer dan je zou verwachten. De Labèques werken intensief samen met Bryce Dessner, gitarist van The National én klassiek componist. Hij schreef een dubbelconcert voor hen en vormt samen met David Chalmin en de zussen het project Sonic Wires, waarin piano’s, elektrische gitaren, elektronica en hedendaagse compositie samenkomen. Nog verrassender is hun samenwerking met Thom Yorke van Radiohead. Voor een project in de Philharmonie de Paris schreef Yorke in 2019 Don’t Fear the Light, zijn eerste compositie voor de Labèques en voor de klassieke concertzaal. Dit soort projecten typeert hun carrière. Ze gebruiken popmusici niet om klassieke muziek “hip” te maken. Ze zoeken artiesten die net als zij geïnteresseerd zijn in klank, structuur en experiment. Daardoor loopt er een geloofwaardige lijn van Messiaen en Berio via Glass naar Dessner en Yorke.
Lange, zwarte haren en vlugge vingers dansen over de toetsen. Als tovenaressen ontketenen ze muziekmagie. Binnen de kortste keren staan twee vleugels in vuur en vlam. Het is ook bijna niet te bevatten. Meer dan een halve eeuw maken Katia (1950) en Marielle Labèque (1952) al samen muziek. Zussen en hartsvriendinnen die lief en leed delen achter twee piano’s. Het Franse pianoduo is een unicum. Met een telepathische vermogen en een tomeloze, avontuurlijke houding gaan de Labèques een weids repertoire te lijf. Klassieke en romantische pianowerken worden stijlvol opgepoetst en verkrijgen nieuwe hoogglans. Hun aangeboren charme en ontegenzeggelijke virtuositeit zijn voor eigentijdse componisten keer op keer een verademing. Deze dames durven alles aan.
Eigenlijk waren ze nog tieners toen Katia en Marielle Labèque hun eerste stappen naar sterrendom zetten. Hun moeder, pianiste Ada Cecchi, wakkerde de liefde voor gezamenlijk pianospelen aan. Na een grondige studie aan het Parijse conservatorium ontwikkelde het jonge duo een neusje voor avant-garde muziek. Samen achter de piano bleken ze wonderen te verrichten. In 1969 klopte de Franse componist Olivier Messiaen bij het duo aan voor een vertolking van zijn pittige Visions de l’Amen. Met een flinke dosis flair namen de negentienjarige Katia en zeventienjarige Marielle de uitdaging aan. Hun eerste opname uit 1970 heeft inmiddels een legendarische status.
Twintigste-eeuwse muziek was hun forte, reikend van Liszt en Bartók tot Rachmaninov en Stravinsky. Belangrijkste wapenfeit in de nog prille carrière van de Labèques was hun spectaculaire interpretatie en opname van George Gershwins Rhapsody in Blue in 1980. Hun album zorgde voor de doorbraak naar een breder publiek. Katia en Marielle hadden ineens een van de eerste gouden platen in de klassieke muziek op hun naam staan. “Ik zie vuurwerk wanneer deze twee meiden spelen!”, riep George Gershwins broer Ira verrukt uit.
Het duurde niet lang voordat andere eigentijdse componisten zich meldden bij de Labèques. Ze werkten nauw samen met Luciano Berio, Louis Andriessen, Michael Nyman, Pierre Boulez en recent nog met Philip Glass. Hun hartstocht voor actuele, avontuurlijke muziek komt van binnenuit. Een artistieke grondhouding die je niet oppikt tijdens je conservatoriumtijd, zo vertellen ze aan The New York Times. “Ze leren je de trucs maar niet de liefde voor muziek die we meekregen van onze ouders. Die passie heeft wellicht ons gevoel voor onafhankelijkheid ontwikkeld, en de wens om vooruit te komen in de wereld op onze eigen voorwaarden.”
Vrijheidsdrang tekent de carrière van de Labèques. Gerenommeerde toporkesten en dirigenten als Jaap van Zweden, Gustavo Dudamel en Simon Rattle appreciëren de creatieve verleidingskunsten van Katia en Marielle. Met hun sierlijke gratie blijven ze een lans breken voor minder bekend repertoire. Daar houdt het niet op. Voor al hun gedurfde muziekexpedities creëren de ondernemende zussen een eigen label, KML Recordings. Samen met gitaristen David Chalmin en Bryce Dessner richten ze het Dream House Quartet op. Een uniek ensemble waarmee ze de uithoeken van de minimal music en popmuziek afgrazen.
Zelfs Radiohead-frontman Thom Yorke heeft exclusief werk voor het kwartet geschreven. Maar even goed maken de Labèques uitstapjes naar de barokmuziek waarvoor ze speciaal pianofortes hebben laten bouwen. Aan een welverdiende pensioen denken Katia en Marielle Labèque voorlopig niet. Met hun avontuurzin zetten de Labèques het genre pianoduo definitief op de kaart. Ook toekomstige meesterduo’s als Lucas en Arthur Jussen plukken daar de rijpe vruchten van.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
