Top 10
De harp is vaak de tovenaar van het orkest: met glinsterende notengolven en zachte akkoordwolken voegt hij een vleugje mysterie aan de muziek. Anders dan voor bijvoorbeeld viool of piano zijn er relatief weinig soloconcerten voor harp geschreven. Des te meer reden om te luisteren naar deze tien bijzondere werken, waarin de harp zijn vele gezichten laat zien, van dromerig en intiem tot vurig en virtuoos.
In de barok speelde de harp bij de meeste componisten slechts een bescheiden rol. Handel bracht daar verandering in. In dit soloconcert uit 1746 laat hij de harp uit de schaduw treden. Ondanks dat het concert maar dertien minuten duurt, is het daarom toch het eerste ‘grote’ harpconcert uit de muziekgeschiedenis. Handel componeerde het met de Welshe harpist William Powell in gedachten, wiens virtuoze spel hem zeer aansprak.
In de tijd van Mozart was de harp vooral een geliefd saloninstrument en zelden te horen als solist in een orkestwerk. Dat Mozart toch een concert schreef waarin de harp volop kan schitteren, was te danken aan een bijzondere opdrachtgever. Tijdens een verblijf in Parijs gaf Mozart compositieles aan de harpspelende dochter van de hertog van Guînes. De hertog zelf speelde fluit en bestelde daarom bij Mozart een dubbelconcert voor deze twee instrumenten. Het resultaat is een sprankelend werk waarin fluit en harp voortdurend met elkaar in gesprek lijken, gedragen door een overvloed aan heerlijke Mozart-melodieën.
Aan het begin van de twintigste eeuw woedde er in Parijs een heuse harpenoorlog. Sébastien Érard bouwde pedaalharpen: die hadden meerdere pedalen waarmee je de snaren kon inkorten om in verschillende toonsoorten te spelen. Maar dat ging nogal lawaaiig, en het wisselen naar een andere toonsoort ging ook helemaal niet zo snel. Érards rivaal Pleyel kwam daarom met de chromatische harp: geen pedalen en meer snaren. Om de mogelijkheden van zijn nieuwe instrument te demonstreren, gaf Pleyel Claude Debussy de opdracht een nieuw werk te schrijven. Het resultaat was Danse Sacrée et Danse Profane, een betoverend tweeluik voor harp en strijkorkest.
Érard liet de uitdaging van concurrent Pleyel niet onbeantwoord. Hij wees op een belangrijk nadeel van de chromatische harp: glissandi, het vloeiende glijden over de snaren dat zo kenmerkend is voor de harpklank, waren er niet op uit te voeren. Om de kwaliteiten van zijn pedaalharp te laten horen, liet Érard Maurice Ravel in de pen klimmen. Uit die opdracht kwam Introduction et Allegro voort voor harp, fluit, klarinet en strijkers, mét indrukwekkende glissandi natuurlijk. De geschiedenis gaf Érard uiteindelijk gelijk: de pedaalharp groeide uit tot de standaard.
In de twintigste eeuw ontdekten steeds meer componisten de mogelijkheden van de harp als solo-instrument. Dat leidde tot een stroom van nieuwe harpconcerten, waarvan het concert van de Argentijnse componist Alberto Ginastera uit 1956 tot de belangrijkste behoort. Met dit werk bevrijdde Ginastera de harp van zijn imago als engelachtig instrument. In plaats daarvan presenteert hij de harp als een virtuoze krachtpatser, vol ritmische energie en technische bravoure.
Joe Hisaishi werd wereldberoemd met zijn muziek voor de animefilms van Studio Ghibli. Minder bekend is dat de Japanse componist ook veel muziek voor symfonieorkest heeft geschreven. Ook zijn harpconcert, geschreven voor de Franse harpist Emmanuel Ceysson, laat de harp van een verrassende kant horen: krachtig, energiek en soms zelfs bijna percussief. Het concert wisselt stuwende ritmes af met verstilde momenten en groeit toe naar een wervelende finale vol vaart en virtuositeit.
Boieldieu maakte vooral naam als operacomponist in Parijs en Sint-Petersburg, maar deze ‘Franse Mozart’ schreef ook een van de beroemdste harpconcerten uit de klassieke periode. Zijn liefde voor de opera klinkt door in de sierlijke melodieën, vele versieringen en elegante virtuositeit waarmee hij de harp laat schitteren. Leuk weetje: Boieldieu deelde zijn onderkomen in Parijs enige tijd met harpbouwer Sébastien Érard.
Wie niet beter weet, zou nauwelijks vermoeden dat Reinhold Glières harpconcert uit 1938 dateert. In deze charmante en weelderige muziek lijkt de romantische traditie nog volop te bloeien. Glière, een tijdgenoot van Rachmaninov, schreef het concert voor Ksenia Erdeli, destijds de grande dame van de Russische harpwereld. Tijdens het componeren vroeg hij haar voortdurend om advies over de speelbaarheid en de muzikale mogelijkheden van het instrument. Zijn waardering voor haar bijdrage was zo groot dat hij voorstelde haar als medecomponist op de partituur te vermelden, een eer die Erdeli beleefd afwees.
Saint-Saëns was een echte harpfanaat. Tijdens reizen naar Pompeï, Caïro en Napels bestudeerde en fotografeerde hij harpen uit de oudheid. Hij sprak met archeologen en egyptologen en schreef artikelen over zijn onderzoek naar deze historische instrumenten. Het is dan ook niet verrassend dat hij een werk schreef waarin de harp centraal staat, al gaat het natuurlijk om een veel moderner instrument dan dat van de oude beschavingen die hem fascineerden. Zijn Morceau de concert is een lichtvoetig en virtuoos miniatuurconcert waarin harp en orkest elkaar speels uitdagen.
Na het wereldberoemde Concierto de Aranjuez voor gitaar schreef Joaquín Rodrigo ook een concert voor harp, en dat verdient veel meer aandacht dan het doorgaans krijgt. Rodrigo wilde de harp licht, helder en vrolijk laten klinken, naar de ‘kinderlijke ziel’ die hij in het instrument zag. Die onbezorgde geest klinkt door in het hele werk. De muziek voert je naar het Spanje van de negentiende eeuw: van een levendige scène van muziekstudenten in de buitenlucht, via een sfeervol intermezzo, naar een feestelijke avond vol Spaanse ritmes. Vrolijk word je zeker van dit harpconcert!
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
