Top 10
In donkere tijden is de behoefte aan troostende muziek vaak groot. Daarom, als somber lichtpuntje in de duisternis, een top tien van de mooiste klassieke muziek bij verdriet, pijn, of afscheid.
Bachs beroemde Air heeft een sfeer van bijna tijdloze rust, zeker in dit arrangement van pianist Víkingur Ólafsson. De lange, zangerige melodie zweeft boven een rustig bewegende bas en klinkt tegelijk waardig, warm en verstild. Oorspronkelijk is het stuk het tweede deel van de Orkestsuite nr. 3 in D groot, BWV 1068. In tegenstelling tot de feestelijke delen eromheen, met trompetten en pauken, gebruikt Bach in dit deel alleen strijkers en basso continuo. In de 19e eeuw ontstond een arrangement voor viool dat bekend werd als Air on the G String. Sindsdien is deze prachtige muziek een eigen leven gaan leiden.
Bachs Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit, beter bekend als de Actus tragicus (BWV 106), behoort tot zijn vroegste en meest ontroerende cantates. Bach schreef de muziek over sterfelijkheid, vertrouwen en de overgang van het aardse leven naar de eeuwigheid vermoedelijk voor een begrafenis. De Hongaars-Franse componist György Kurtág maakte een bijzondere bewerking van het openingsdeel, de Sonatina, voor piano vierhandig. De uitvoering van Lucas en Arthur Jussen klinkt intiem en zorgt voor een moment van rust en verstilling, of herdenking. Hier blijkt maar weer eens hoe tijdloos Bachs muziek is.
Remember me, ofwel: laat mijn bestaan zinvol zijn geweest, zingt Dido aan het eind van Purcells opera Dido and Aeneas. Aeneas heeft haar verlaten omdat de zogenaamde plicht roept en Dido sterft van trots en verdriet. Het is de pure existentie die Purcell neerzet over de gestaag dalende en repeterende baslijn van de dood. De barokke retorica in de begeleiding ontgaat de hedendaagse mens misschien, maar het pure verdriet, de twijfel, de pijn vlak voordat de laatste adem wegsterft, raakt nog steeds. In deze uitvoering van Camille Thomas op cello net zo zeer als in de oorspronkelijke geongen versie.
Bachs Erbarme dich, mein Gott is een van de aangrijpendste momenten uit de Matthäus-Passion. De aria klinkt nadat Petrus Jezus driemaal heeft verloochend en beseft wat hij heeft gedaan. Zijn bittere tranen worden gevolgd door deze muziek: een gebed om medelijden en vergeving. Bach schrijft de aria oorspronkelijk voor altstem, maar geeft de soloviool een minstens zo belangrijke rol. De lange, emotionele vioolmelodie zweeft boven een langzaam wiegend ritme. Daardoor ontstaat een sfeer van verdriet, maar zeker ook van troost. In deze versie wordt de zanglijn gespeeld door de hobo. Violiste Lisa Batiashvili combineert haar warme, zangerige toon met een grote emotionele intensiteit.
Bachs Komm, süßer Tod, komm selige Ruh (BWV 478) is een eenvoudig en troostrijk lied over het verlangen naar de dood als vreedzame overgang naar het eeuwige leven. Bach schreef het niet voor een cantate of passie, maar voor Georg Christian Schemelli’s gezangboek. De muziek weerspiegelt een verlangen naar rust, een bevrijding van aardse zorgen. De eenvoudige, langzaam voortschrijdende melodie maakt die gedachte heel direct voelbaar. Sheku Kanneh-Mason maakte deze bewerking voor vijf cello’s zelf. Volgens de cellist werkt Bach bijzonder goed in zo’n bezetting omdat harmonie en resonantie zo’n belangrijk onderdeel van de schoonheid van Bachs muziek vormen.
Pachelbel schreef zijn beroemde Canon in D oorspronkelijk voor drie violen en basso continuo. De Gigue die er op volgt wordt tegenwoordig veel minder vaak gespeeld. De kracht van het stuk zit in de zich voortdurend herhalende baslijn en akkoordvolgorde, waarboven de drie violen elkaar imiteren en steeds beweeglijker worden. De doorgaande puls in de muziek heeft een geruststellend effect. Opmerkelijk genoeg was de Canon eeuwenlang vrijwel vergeten. Pas in de 20e eeuw werd hij opnieuw ontdekt en vanaf de jaren zeventig groeide hij uit tot een wereldhit. De onweerstaanbare akkoordopeenvolging duikt zelfs op in vele pophits, waaronder bijvoorbeeld Don’t Look Back in Anger van Oasis, Memories van Maroon 5 en Basket Case van Green Day.
Bachs Jesus bleibet meine Freude komt uit de cantate Herz und Mund und Tat und Leben, BWV 147. De sfeer van het koraal is vredig en hoopvol, zeker ook in deze uitvoering op piano van Lucas en Arthur Jussen. Ze spelen de beroemde transcriptie van de Britse pianiste Myra Hess. De Engelse titel hiervan, Jesu, Joy of Man’s Desiring, is inmiddels internationaal ingeburgerd. Hess probeert in haar bewerking niet simpelweg koor en orkest op de piano na te bootsen, maar maakt van Bachs muziek een zelfstandig pianostuk waarin verschillende lagen hoorbaar blijven. De vloeiende beweging loopt voortdurend door, terwijl de eenvoudige koraalmelodie daar als een rustige, zingende stem doorheen klinkt. In de partituur schrijft Hess veelzeggend “Simple, and flowing”. De invloed van haar arrangement is moeilijk te overschatten: het stuk uitgegroeid tot aan van de bekendste melodieën van Bach.
…And at the Hour of Death is een herinterpretatie van Bachs Prelude in C groot, BWV 846, het openingsdeel van Das Wohltemperierte Klavier I, de prelude waarop Charles Gounod later zijn beroemde Ave Maria baseerde. In deze meditatieve bewerking van Víkingur Ólafsson klinkt naast de piano ook subtiele elekronica. De titel …And at the Hour of Death verwijst naar de slotwoorden van het Ave Maria: “pray for us sinners, now and at the hour of our death.” Deze opname is opnieuw een bewijs van de tijdloosheid van Bachs composities.
Vivaldi’s Cum dederit is het vierde deel van Nisi Dominus, RV 608. De tekst komt uit Psalm 127 en betekent vrij vertaald: “Want Hij schenkt zijn geliefden slaap.” Het gaat om vertrouwen en overgave: de mens kan zich eindeloos inspannen en zorgen maken, maar uiteindelijk ligt zijn lot in Gods handen.Vivaldi verklankt die gedachte met een langzaam, voortdurend wiegend ritme in de strijkers, waarboven de altstem een lange, donkere melodie zingt. Het resultaat is hypnotiserend, melancholisch en mysterieus. De slaap uit de tekst kan daarbij ook associaties oproepen met de eeuwige rust en de dood. In deze uitvoering van Harriet Krijgh wordt de zangpartij gespeeld op de cello.
Fauré koos opvallend genoeg niet voor de dreigende kant van de traditionele dodenmis. Zijn Requiem gaat vooral over rust, troost en eeuwig licht. Het werk eindigt met het hemelse In Paradisum: engelen begeleiden de overledene naar het paradijs. Met hoge koorstemmen, zachte harmonieën en een bijna zwevende begeleiding creëert Fauré een van de meest verstilde slotpassages uit de koormuziek. De dood lijkt hier letterlijk in het licht op te lossen.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
