Top 20
In de vijf eeuwen van zijn bestaan verleidde de viool virtuoze en flamboyante musici. Zelfs de duivel, zeggen ze, speelt viool. Uit al die groten twintig kiezen is een kwestie van smaak en daarover valt natuurlijk te twisten. Maar dat deze twintig musici de grenzen van hun instrument hebben verlegd is zeker.
Hij studeerde op zijn twaalfde af aan het Parijse Conservatorium. Daarna leerde de Oostenrijker Fritz Kreisler voor arts en deed als zodanig dienst aan het front in de Eerste Wereldoorlog. Misschien dat het deze ervaringen zijn die zijn spel zo’n diepe wijsheid en menselijkheid geven. Beide eigenschappen klinken overal doorheen. Zijn stijl spreekt rechtstreeks tot het hart en heeft een gratie die van een andere wereld lijkt te komen. Hij studeerde nooit overmatig, maar dat is niet te horen aan zijn opnamen van virtuoze werken. Zijn gebruik van vibrato en glijdende tonen is moeiteloos, smaakvol en expressief. Hij componeerde naast zeer bekoorlijke toegiften ook de meest gespeelde cadens van het Vioolconcert van Beethoven.
Het is verbazend om je voor te stellen dat in 1896 Huberman het Vioolconcert van Johannes Brahms uitvoerde voor de componist zelf, die er goedkeurend naar luisterde. Dat geeft hem als figuur een plek op de tijdlijn van de muziekgeschiedenis, net als zijn spel met de glijdende toon, het wijde vibrato en een frasering die soms tegen de muzikale intuïtie instreek. Technisch kan zijn spel niet wedijveren met dat van de sterren van nu, maar zijn optredens bezitten veel charme en gevoel. Ook als morele autoriteit gaat Hubermans uitstraling verder dan de muziek. Hij verliet Duitsland in de Hitlerjaren. In 1936 richtte hij het Palestijns Symfonie Orkest op, de voorloper van het huidige Israëlisch Philharmonisch Orkest. Hij liet daarvoor tal van Joodse violisten met hun gezinnen overkomen uit Europa en redde op die manier bijna duizend mensen van de gaskamers.
Van alle violisten uit deze lijst was Szigeti waarschijnlijk de minst virtuoze – niet vanwege een gebrek aan techniek, maar omdat hij geen belangstelling had voor showstukken en geen groot geluid bezat. Zijn nederigheid, poëtische intelligentie en integriteit blijken vooral in het kleinere repertoire. Hij speelde de premières van veel nieuwe muziek van componisten als Prokofjev, Bloch en Rawsthorne. Ysaÿe werd geïnspireerd tot het schrijven van zijn solo sonates, nadat hij Szigeti Bach hoorde spelen. En de levenslange vriendschap met Bartók leidde tot diens Eerste Rapsodie. De opname ervan door Bartók en Szigeti is waarschijnlijk een van de mooiste muzikale samenwerkingen die ooit op plaat is vastgelegd. Szigeti kon prachtig schrijven over muziek en viool spelen. Het was een uitlaatklep voor zijn intellectuele en nieuwsgierige natuur, zeker toen de ouderdom vat begon te krijgen op zijn spel.
Luister niet naar mensen die zeggen dat het spel van Heifetz kil was. Het is witgloeiend, opwindend en diepmenselijk, maar zijn onbeweeglijkheid en concentratie op het podium verwarde luisteraars. En zijn volmaaktheid in zelfs de meest duivelse muziek tartte het voorstellingsvermogen, zelfs nu nog. Het wonderkind Heifetz kwam ter wereld in Vilnius in 1901. Hij beheerste het Vioolconcert van Mendelssohn al op zijn zesde. Zoals veel wonderkinderen ontwikkelde hij een complex karakter, met veel tegenstrijdigheden en paradoxen. Voor de meeste violisten blijft Heifetz de grootste onder de groten.
Oistrakh was een zwaargewicht met een grote en koperen klank, die goed paste bij het concertrepertoire. Hij speelde premières van belangrijke moderne werken, van landgenoten als Kabalevsky, Katsjatoerjan en Sjostakovitsj. De laatste schreef zijn beide vioolconcerten voor en met Oistrakh. Diens uitvoeringen kunnen dus eigenlijk beschouwd worden als de authentieke versies. Zoals veel van de grote violisten uit zijn tijd, werd Oistrach geboren in het Oekraïense Odessa. In de jaren dertig won hij veel internationale concoursen, maar door de Tweede Wereldoorlog en de politieke spanningen tussen de Sovjet-dictatuur en het Westen speelde zijn carrière zich jarenlang uitsluitend in Rusland af. Vanaf de jaren vijftig ging hij geleidelijk meer toeren en maakte ook de rest van de wereld kennis met Oistrakh.
Van alle wonderkinderen in deze lijst, is Yehudi Menuhin waarschijnlijk de meest opmerkelijke. ‘Nu weet ik dat er een God in de hemel bestaat’, zou de fameuze natuurwetenschapper Albert Einstein hebben gezegd na het horen van Menuhin. Luister naar zijn opname van het Vioolconcert van Elgar uit 1932 – Menuhin was zestien en de 75-jarige componist dirigeerde – en je begrijpt waarom. De jonge violist is in staat zich volledige te vereenzelvigen met de wijsheid en het diepe gevoel van de oude man. Hij richtte die verbeeldingskracht op tal van muziekstijlen. Later in zijn loopbaan verloor Menuhin het geloof in zijn techniek, maar wijdde hij zijn leven aan humanitaire, pedagogische en muzikale goede doelen.
Als iemand vioolspel probeert te omschrijven als mannelijk of vrouwelijk, zet dan eens een opname op van de Parijse Ginette Neveu. Haar stijl is even krachtig en zwaarwichtig als die van de meeste mannen in deze lijst. Daarmee bewijst ze dat zo’n omschrijving onzin is. Behalve krachtig, was Neveu in haar aanpak ook subtiel, genuanceerd en heel persoonlijk. Hoe groot haar talent werkelijk was, zullen we nooit weten, ze kwam op haar dertigste om bij een vliegtuigongeluk op de Azoren. Maar in die korte tijd had Neveu al veel indruk gemaakt. Gelukkig zijn er genoeg opnamen van concerten en korte werken om te weten wat voor moois er verloren ging in dat vliegtuig.
Het spel van Isaac Stern draaide minder om technische perfectie en meer om warmte, expressie en directe muzikale communicatie. Hij had een krachtige, herkenbare toon en speelde met grote intensiteit, vooral in het romantische repertoire.
Zijn betekenis reikte tot ver buiten het podium. Stern zette zich actief in voor hedendaagse muziek en voor jonge musici en hielp talenten als Itzhak Perlman, Pinchas Zukerman en Yo-Yo Ma aan het begin van hun carrière. Daarnaast speelde hij een belangrijke rol bij het redden van Carnegie Hall van de sloop. In de vioolgeschiedenis is Stern daardoor niet alleen een groot solist, maar ook een invloedrijke mentor, cultureel ambassadeur en pleitbezorger voor klassieke muziek.
Je houdt van Ivry Gitlis’ spel of je haat het – er is geen tussenweg. Alles is extreem: tempi, intensiteit, frasering, gevoel. Hij speelt nooit op safe of zoals anderen: hij wil de luisteraar een reactie ontlokken. Hij werd geboren in Israël, maar vertrok op zijn twaalfde naar Parijs om te studeren bij enkele grote vioolpedagogen: George Enescu, Jacques Thibaud en Carl Flesch. Misschien door zijn persoonlijke stijl – zijn afkeer van het gangbare – kreeg Gitlis niet de loopbaan die hij had kunnen hebben. Hij was waarschijnlijk te druk met andere zaken, zoals optredens met ex-Beatle John Lennon en de Rolling Stones, het veelvuldig verschijnen op de Franse televisie, acteren in een film van de regisseur François Truffaut en zijn werk als ambassadeur van culturele VN-organisatie UNESCO.
Tot op hoge leeftijd toerde Ida Haendel nog over de wereld. Aan het einde van haar leven was haar techniek vanzelfsprekend niet meer wat het geweest was, maar nog steeds was daar die intense klank, het muzikale instinct en de krachtige persoonlijkheid uit haar gloriejaren. Ze werd geboren in Polen in 1928 (of 1923, beweren sommige bronnen). Na het conservatorium in Warschau studeerde Haendel verder bij de vioolpedagogen bij uitstek: Enescu en Flesch in Parijs. Ze was de eerste westerse musicus die optrad in China na het einde van Mao’s bloedige Culturele Revolutie.
Luisteren naar Itzhak Perlman die toegiften speelt, is als luisteren naar Louis Armstrong – je moet onwillekeurig glimlachen om zoveel gulheid, humor en charme. Maar Perlman heeft ook het bereik, de kracht en de techniek voor de grote concerten. Zijn zoete en warme toon is nagebootst door generaties van studenten, maar slechts weinigen kunnen zijn muzikale instinct en zijn charisma evenaren. Hij werd geboren in Israël en werd een beroemdheid in de Verenigde Staten, toen de televisiepersoonlijkheid Ed Sullivan het 13-jarige talent uitnodigde in zijn show. Perlman bleef vervolgens in New York. In de jaren zestig hoorde hij bij de groep musici rond pianist Daniel Barenboim, celliste Jacqueline du Pré en violist Pinchas Zukerman. Tegenwoordig treedt hij nog sporadisch op. De meeste tijd besteedt Perlman nu aan lesgeven.
De in Letland geboren Gidon Kremer begon zijn loopbaan met het winnen van bijna alle belangrijke vioolconcoursen. Sindsdien ontwikkelde hij een volstrekt eigen stijl van spelen, die op geen enkele andere lijkt. Kremer geeft een scheppend en improviserend karakter aan alle muziek die hij in zijn handen krijgt. Als het gaat om het geven van betekenis aan de noten of het zoeken naar klank bezit hij misschien wel de meeste mogelijkheden van de moderne violisten. Hij verdiept zich vooral in het eigentijdse repertoire. Sinds 1997 dirigeert hij de Kremerata Baltica, een groep jonge talenten met een zeer brede kijk op muziek.
Als tiener werd Anne-Sophie Mutter ontdekt door Herbert von Karajan, met wie ze al op dertienjarige leeftijd samenwerkte en belangrijke opnamen maakte. Haar spel is herkenbaar aan een rijke, intense toon, het uitgesproken vibrato en de grote expressieve vrijheid. Mutter is bovendien veel meer dan vertolker van het bekende repertoire. Ze heeft zich uitzonderlijk sterk ingezet voor nieuwe muziek: componisten als Lutosławski, Gubaidulina, Penderecki, Dutilleux, Adès en John Williams componeerden stukken voor haar. Via haar eigen stichting begeleidt ze daarnaast jonge topmusici. Mutter heeft een bijzondere plek in de vioolhistorie verworen: geworteld in de grote 20e-eeuwse viooltraditie, maar altijd nieuwsgierig naar de muziek van morgen.
Hoewel Kavakos op zijn 21ste al grote internationale concoursen had gewonnen, had de Griek tijd nodig om zijn plek te vinden en de erkenning van het grote publiek te krijgen. Jarenlang was zijn spel een geheim genoegen onder fijnproevers, die keken naar verbazingwekkende video’s uit zijn jeugd waarop hij Paganini of andere virtuoze hoogstandjes speelt. Zijn techniek is onovertroffen en met het goede repertoire komen ook zijn serieuze bedoelingen, een enorm palet aan toonkleuren en een volmaakt oog voor detail naar boven. Hij is ook de enige violist die erin slaagde van de erven Sibelius toestemming te krijgen voor de opname van de eerste versie van diens Vioolconcert.
Joshua Bell is een van de beroemdste violisten ter wereld. Hij beperkt zich niet alleen tot concertzalen, maar speelt even gemakkelijk bij Dancing with the Stars, jureert bij de Miss America verkiezing en kijkt of voorbijgangers hem herkennen als straatmuzikant bij de uitgang van de metro. Luister naar zijn spel en je ontdekt een paradox: die moderne musicus heeft een oude ziel, vol onschuld, tederheid en verlangen. Niets in zijn spel klinkt geforceerd of zwaar – het is beeldschoon en poëtisch als het gaat om kleur en beweeglijkheid. Misschien is zijn roem een bewijs dat het grote publiek een goede musicus herkent als het er één hoort.
Maxim Vengerov brak al als wonderkind internationaal door en combineert een spectaculaire techniek met een krachtige, zeer expressieve speelstijl. Zijn toon is rijk en intens, zijn interpretaties vaak temperamentvol en spontaan. Vooral in het romantische repertoire van Brahms, Tsjaikovski en Sibelius komt die combinatie sterk naar voren. Vengerov is bovendien een veelzijdig musicus. Hij speelt ook altviool, ontwikkelde zich tot dirigent en besteedt veel aandacht aan het begeleiden van jonge musici. Na een periode waarin een schouderblessure hem dwong te stoppen met vioolspelen, keerde hij succesvol terug op het podium. In de vioolhistorie vertegenwoordigt Vengerov de grote Russische virtuosentraditie van Oistrakh en Kogan, maar dan met een uitgesproken moderne, persoonlijke en communicatieve podiumstijl.
De Nederlandse violiste Janine Jansen is een natuurkracht, met een techniek die zich in de ziel brandt en met alle kleuren van de regenboog tot haar beschikking. Haar spel lijkt rechtstreeks uit haar hart te komen: hartstochtelijk en impulsief, maar ook intiem en innemend. Ze groeide op in een gezin van musici, dus het is niet verrassend dat haar muzikale intelligentie zo intuïtief naar de oppervlakte komt. Alle grote orkesten ter wereld hebben haar als solist op hun verlanglijst. Haar hartstocht geldt ook de kamermuziek, waaraan ze elk jaar een eigen festival in Utrecht wijdt.
De violiste werd geboren in Tbilisi in een muzikaal gezin en verhuisde op haar twaalfde naar Duitsland. De combinatie van haar Georgische wortels en de West-Europese muzikale traditie speelt een belangrijke rol in haar muzikale identiteit. Ze bracht onder meer muziek van de Georgische componist Giya Kancheli onder de aandacht en verwees op haar album City Lights naar haar geboortestad Tbilisi. Ook sprak ze zich tijdens de Russisch-Georgische oorlog van 2008 uit voor haar geboorteland. Als violiste combineert Batiashvili een warme, zangerige toon met elegantie, technische beheersing en emotionele intensiteit. Ze speelt met de belangrijkste orkesten ter wereld, maar virtuositeit staat bij haar zelden op zichzelf: expressie en het muzikale verhaal staan altijd centraal.
Daniel Lozakovich behoort tot de meest opvallende violisten van zijn generatie. Hij werd in Stockholm geboren met Wit-Russische en Kirgizische familiewortels en brak al jong internationaal door. Al als tiener tekende hij een contract bij Deutsche Grammophon. Zijn spel combineert een warme, volle toon met technische vanzelfsprekendheid en opvallende muzikale volwassenheid. Hij voelt zich sterk verbonden met de grote viooltraditie van Heifetz en Oistrakh. Opvallend genoeg zag zijn moeder aanvankelijk een toekomst als professioneel tennisser voor haar zoon. Lozakovich koos echter bewust voor de viool, al bleef sport belangrijk: hij houdt van tennis en voetbal en heeft ook gebokst. Daarnaast speelt hij graag schaak, bezoekt hij musea en leest hij poëzie. Die brede nieuwsgierigheid past bij zijn muzikale persoonlijkheid: serieus en verdiepend, maar ook energiek en open voor inspiratie buiten de klassieke muziek.
María Dueñas hoort bij de spannendste violisten van de jonge generatie. De Spaanse violiste uit Granada brak internationaal door toen ze in 2021 zowel de eerste prijs als de publieksprijs van het Menuhin Concours won. Haar spel combineert spectaculaire techniek met temperament, een grote rijkdom aan klankkleuren en opvallend persoonlijke interpretaties. Dueñas is bovendien meer dan alleen uitvoerder: ze componeert haar eigen cadensen, onder andere voor Beethovens Vioolconcert. Daarmee laat ze zien dat ze de klassieke traditie niet alleen wil reproduceren, maar er ook zelf iets aan wil toevoegen. Ze voelt zich sterk verbonden met historische vioollegendes als Jascha Heifetz, maar zoekt nadrukkelijk haar eigen stem. Juist die combinatie van traditie, virtuositeit, creativiteit en jeugdige durf maakt Dueñas tot een violiste die de komende decennia mede het gezicht van de klassieke viool kan bepalen.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
