Componist
Giovanni Pierluigi da Palestrina geldt als een van de grootste componisten van de renaissance. Hij perfectioneerde de mis, het motet, het madrigaal en de hymne, en werd beroemd om zijn heldere, evenwichtige polyfonie die eeuwenlang als ideaal voor kerkmuziek werd gezien.
Wat is de ‘Palestrina-stijl’?
De Palestrina-stijl is een manier van componeren uit de renaissance, gekenmerkt door vloeiende, evenwichtige meerstemmigheid (polyfonie). De stemmen bewegen onafhankelijk maar harmonieus samen, met veel aandacht voor helderheid en tekstverstaanbaarheid. Deze stijl werd later gezien als het ideale model voor kerkmuziek.
Wat is de ‘Missa Papae Marcelli’?
De Missa Papae Marcelli is een van de bekendste missen van Palestrina. Het werk wordt vaak genoemd in verband met de hervormingen van de katholieke kerk, omdat de tekst goed verstaanbaar blijft ondanks de meerstemmigheid. Hierdoor geldt de mis als een belangrijk voorbeeld van zijn heldere en gebalanceerde stijl.
Was Palestrina de redder van de kerkmuziek?
Palestrina wordt vaak gezien als de “redder van de kerkmuziek”, maar dat is deels een mythe. Volgens het verhaal overtuigde hij met zijn muziek het Concilie van Trente van de waarde van polyfonie. In werkelijkheid was de ontwikkeling complexer, maar zijn heldere stijl sloot wel goed aan bij de wensen van de kerk.
Welke componisten heeft Palestrina beïnvloed?
Palestrina had grote invloed op latere componisten, vooral in de kerkmuziek. Zijn stijl werd eeuwenlang onderwezen als voorbeeld van perfecte polyfonie. Componisten als Johann Joseph Fux gebruikten zijn muziek als model, en ook latere klassieke componisten bestudeerden zijn werk als basis voor contrapunt.
Discussieer mee met andere liefhebbers van klassieke muziek in ons forum.
Palestrina (1525-1594) mag met recht een renaissancegenie genoemd worden: vijf decennia lang tilde hij de kerkelijke muziek naar nieuwe hoogten. Zijn erfenis is enorm: 375 motetten, 104 missen, 68 offertoria, 65 hymnen, 35 Magnificat-zettingen en vier versies van de Lamentaties. Daarnaast schreef hij minstens 140 madrigalen. Onder Palestrina’s overgeleverde missen zijn meer dan vijftig imitatie- of parodiemissen, zettingen gebaseerd op bestaande composities van Palestrina zelf of van anderen. Palestrina putte voor zijn missen regelmatig uit motetten en madrigalen van Vlaamse componisten, een signaal dat hij de toonkunst van de generatie vóór hem graag als inspiratiebron gebruikte.
Palestrina werd geboren in het stadje waarnaar hij was genoemd, ongeveer dertig kilometer van Rome. Hij zou nooit ver buiten de invloedssfeer van ‘de eeuwige stad’ reizen. Het is vrijwel zeker dat hij in Rome werd opgeleid, waarschijnlijk in de Santa Maria Maggiore, waar hij les kreeg van de invloedrijke Franse musici Robin Mallapert en Firmin Lebel. In 1544 keerde Palestrina terug naar zijn geboortestad als organist van de Sint Agapitus-kathedraal. In 1547 trouwde hij met Lucrezia. Drie jaar later werd de bisschop van Palestrina verkozen tot paus Julius III, een benoeming die de verdere ontwikkeling componist sterk zou beïnvloeden. In 1551 keerde Palestrina terug naar Rome op in de Sint Pieter zijn voormalige docent Mallapert op te volgen als leider van de Cappella Giulia. In 1554 publiceerde Palestrina zijn eerste bundel missen, Missarum liber primus, die hij opdroeg aan zijn beschermheer, paus Julius III.
Waar de Cappella Giulia door paus Julius II was ingericht als opleidingsinstituut voor Italiaanse musici, werd de Sixtijnse Kapel gedomineerd door musici uit het buitenland. Tegen de traditie in werd Palestrina in 1555 benoemd tot lid van de Sixtijnse Kapel. Dit gebeurde ondanks zijn huwelijkse staat (getrouwd) en, ongebruikelijk, zonder instemming van de zangers.
Was deze benoeming geregeld door Palestrina’s pauselijke beschermheer? In ieder geval zou het lot ingrijpen: paus Julius III overleed plotseling en zijn opvolger, Marcello Cervini, vond al na drie weken op zijn post een vroege dood.
De volgende paus, Paulus IV, had hervormingen op het oog. Al snel kwam hem ter ore dat Palestrina en twee andere musici getrouwd waren, wat in strijd wasmet de regels van de kapel, en dat Palestrina’s aanstelling niet was goedgekeurd door de zangers van de kapel. In juli werden Palestrina en zijn twee collega’s ontslagen, al kregen ze wel een pensioen mee. In hetzelfde jaar had Palestrina het eerste van drie bundels madrigalen gepubliceerd.
Deze wereldlijke werken, die acht keer werden herdrukt, tonen aan dat de componist zich ook buiten de kerkelijke wereld goed thuis voelde. Het lijkt erop dat deze werken later wel enige religieuze onrust hebben veroorzaakt. Hoezeer deze ‘wereldlijke geneugten’ tegenwoordig misschien onschuldig lijken – en ze zijn zeker tam vergeleken met de openlijk erotische madrigalen van Marenzio en Gesualdo – zou de publicatie ervan wel eens een rol kunnen hebben gespeeld bij Palestrina’s ontslag.
In oktober 1555 werd Palestrina koorleider van de San Giovanni in Laterano; zijn zoon Rodolfo werd er koorknaap. De kerk kwam echter in geldnood, en Palestrina stapte vijf jaar later op. Zijn volgende benoeming bij de Santa Maria Maggiore leverde een vruchtbare periode op met veel publicaties. Palestrina’s roem verspreidde zich steeds verder. Uit Wenen kwam het aanbod om te komen werken voor keizer Maximiliaan II in Wenen, maar dit weigerde Palestrina. In 1571 keerde hij terug naar de Cappella Giulia, die hij leidde tot zijn dood in 1594. Dit was ook een periode van persoonlijk verdriet: hij verloor twee van zijn drie zonen, zijn broer en zijn vrouw. Na Palestrina’s dood bleef zijn muziek gepubliceerd worden, er volgden nog twaalf misbundels van deze buitengewoon succesvolle componist.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
Philip Glass, pionier in minimal music
iStock 
