Componist
Gioachino Rossini was een joviale en vrolijke man met een grote liefde voor lekker eten. Tegenwoordig kennen wij hem voornamelijk van zijn vrolijke opera’s, al schreef hij ook enkele serieuzere werken. Hij is één van de meest productieve operacomponisten aller tijden. Maar de ogenschijnlijke vrijbuiter stak complexer in elkaar dan hij de buitenwereld voorhield.
Waarom wordt Il barbiere di Siviglia als Rossini’s meesterwerk beschouwd?
Il barbiere di Siviglia (1816) geldt als een van de beste komische opera’s ooit geschreven. De opera zit vol briljante ensembles, geestige situaties en onvergetelijke melodieën. Bij de première liep het overigens volledig mis: er ging van alles fout op het toneel en het publiek reageerde vijandig. Maar bij de uitvoering de dag erna werd de opera een groot succes. Sindsdien is het werk nauwelijks van het repertoire verdwenen. De ouverture, Figaro’s aria Largo al factotum en Rosina’s virtuoze aria ‘Una voce poco fa’ behoren tot de bekendste operamuziek ooit geschreven.
Wat is het Rossini-crescendo?
Het Rossini-crescendo is misschien wel zijn beroemdste muzikale handelsmerk. Daarbij wordt een korte melodische of ritmische figuur meerdere keren herhaald, terwijl de muziek steeds luider, voller en spannender wordt. Nieuwe instrumenten voegen zich geleidelijk bij het orkest, waardoor de spanning voortdurend oploopt. Het effect is tegelijkertijd komisch, opwindend en spectaculair. Vooral in Il barbiere di Siviglia en L’Italiana in Algeri hoor je dit procédé vaak terug. Hoewel Rossini het niet heeft uitgevonden, maakte hij er zo’n meesterlijk gebruik van dat het voorgoed met zijn naam verbonden raakte.
Hoe komt het dat er zoveel klassieke Franse gerechten “à la Rossini” bestaan?
Rossini was niet alleen een van de grootste operacomponisten van de 19e eeuw, maar ook een beroemd fijnproever. Hij hield van uitgebreid tafelen, verzamelde recepten en correspondeerde met beroemde chefs. Daardoor zijn opvallend veel gerechten naar hem genoemd. Vrijwel allemaal hebben ze één kenmerk gemeen: luxe ingrediënten, vooral ganzenlever (foie gras) en truffel – volgens Rossini “de Mozart onder de paddenstoelen”. Tournedos Rossini en Oeufs Rossini zijn de bekendste naar hem vernoemde gerechten. Bekende uitspraken van Rossini zijn “Eetlust is voor de maag wat liefde is voor het hart.” en “De maag is het meesterwerk van de mens.”
Wat is Rossini’s betekenis voor de muziekgeschiedenis?
Rossini bracht de Italiaanse belcanto-opera naar een ongekend hoog niveau. Zijn melodische inventiviteit, briljante ensembles en vernieuwende orkestbehandeling vormden de basis waarop Bellini, Donizetti en uiteindelijk Verdi verder bouwden. Zijn invloed reikte bovendien verder dan de opera alleen: componisten als Offenbach, Bizet en zelfs Richard Strauss bewonderden zijn gevoel voor theater en orkestratie. Ook vandaag behoren zijn opera’s tot de meest uitgevoerde ter wereld. Rossini liet zien dat muziek tegelijkertijd virtuoos, ontroerend én buitengewoon geestig kan zijn. Daarmee blijft hij een van de meest geliefde componisten uit de operageschiedenis.
Rossini’s gevoel voor komedie vindt wellicht zijn oorsprong in zijn jeugd, toen hij in het orkest speelde dat zijn ouders begeleidde bij hun carnavaloptredens. Op veertienjarige leeftijd begon Rossini (1792 – 1868) zijn muzikale opleiding aan het Liceo Musicale in Bologna, waar hij zijn levenslange liefde voor de muziek van Mozart ontwikkelde.
Zijn opera La Cambiale di Matrimonio (1810) bracht hem voor het eerst erkenning. Vanaf deze periode componeerde hij aan een stuk door en met uitzonderlijk gemak, meestal in bijzonder korte tijd, de ene opera na de andere. Zijn carrière kwam pas echt van de grond met zijn zesde opera, L’inganno felice (‘Het Gelukkige Bedrog’) in 1812. De première in het Venetiaanse San Moisè theater was een ware hit. Dit succes bezorgde Rossini een stroom opdrachten van de belangrijke theaters, waaronder La Scala in Milaan. Om deze grote hoeveelheid opdrachten behapbaar te houden ‘recyclede’ Rossini zijn opera’s meerdere malen. Het deerde het publiek niet. Tancredi, zijn eerste volwassen opera seria (serieuze opera), was een groot succes. Tien jaar na de premiere gonsde de cavatina Di tanti palpiti nog steeds door de straten.
Veel van Rossini’s serieuze opera’s, zoals Otello en Mosè in Egitto, schreef de componist in Napels, zijn thuishaven tussen 1815 en 1823. De kwaliteit van de musici daar, stelde Rossini in staat om volop te experimenteren met serieuze verhalen. Toch lagen Rossini’s ware liefde en talent bij de lach. De componist gaf zelf ook toe, aan Richard Wagner nog wel, dat hij de meeste aanleg had voor de komische opera buffa. Rossini’s meest bejubelde opera, Il barbiere di Siviglia (De Barbier van Sevilla), valt dan ook in dit genre. Zowel het verhaal als de muziek bevatten vreugde, levendigheid en komedie. In La Cenerentola en La Gazza Ladra vinden we echter weer het serieuze van de opera seria, al blijft het werk sprankelen en wint de lach het van de traan.
Hoewel Rossini tientallen werken op zijn naam heeft staan, zijn er veel speculaties over de luiheid van Rossini. Een bekende anekdote is dat hij in bed lag te werken aan een aria. De bladmuziek viel op de grond, maar Rossini had geen zin om het papier op te rapen. In plaats van te bukken, besloot de dandy het makkelijk voor zichzelf te maken. Hij schreef de partituur gewoon nog een keer op.
Op zoek naar nieuwe uitdagingen verhuisde Rossini in 1824 naar Parijs om zich onder te dompelen in de grand opéra, het weelderige en grootse Franse opera genre. Rossini’s versie van deze grand opéra vinden we in de kolossale Guillaume Tell (Willem Tell), een combinatie van Italiaanse lyriek met Frans spektakel. De ouverture van de opera heeft, met zijn landelijke sfeer en vierdelige vorm, iets weg van een symfonie van Beethoven, al blikt deze ook vooruit naar de toondichten van Liszt en Richard Strauss. Guillaume Tell zou zijn laatste opera blijken te zijn.
Ook Ludwig van Beethoven was net als vele anderen een groot liefhebber van het werk van Rossini. De italiaan was in die tijd overigens beroemder dan Beethoven zelf. Maar Beethoven zou Beethoven niet zijn als hij niet ook een paar norse uitspraken over zijn ‘stiekeme held’ deed. Zo zou hij hebben gezegd: “Rossini zou een groot componist zijn geweest als zijn leraar hem wat meer had durven slaan op zijn achterkant.” Rossini zelf kon trouwens ook sarcastisch uit de hoek komen. Zo schamperde hij over het werk Symphonie Fantastique van Berlioz: “Wat een mooi werk, maar dit is geen muziek.”
Na veertig opera’s voor zijn veertigste te hebben geschreven kondigde Rossini in 1829, op slechts zevenendertigjarige leeftijd, zijn pensioen aan. In 1836 keerde hij terug naar Italië. In deze periode kwam er weinig uit zijn handen. Een van de uitzonderingen vormt zijn Stabat Mater uit 1841, een prachtig theatraal werk.
Rossini stond bekend om zijn joviale persoonlijkheid, maar latere diagnoses wijzen uit dat hij niet zo luchtig in het leven stond als sommigen denken. Hij leed jarenlang aan depressies en slapeloosheid. Zijn zwaarmoedigheid begon na het overlijden van zijn moeder. De Amerikaanse wetenschapper Daniel Schwartz was zelfs zo geïntrigeerd door het tegenstrijdige karakter van Rossini dat hij een analyse van de componist maakte en publiceerde in een prestigieus psychologietijdschrift. Hij concludeerde dat de relatie met zijn tweede vrouw Olympe Pelissier, een gevierd model, één van de oorzaken van zijn problemen was. De twee hadden een sterk afhankelijke relatie met een sadomasochistische inslag. Rossini’s productiviteit heeft op latere leeftijd duidelijk onder zijn geestelijke problemen geleden.
Rossini leerde in deze periode ook de bekende chef-kok en patissier Marie-Antoine Carême kennen. Carême was één van de eersten die op gestructureerde wijze zijn recepten bijhield en hij maakte graag grootse creaties die barstten van de suiker. Rossini hield van zoetigheid, dus een sterke band tussen de mannen was snel gesmeed. Carême heeft een aantal van zijn desserts op Rossini geïnspireerd. En ook de Tournedos Rossini, een luxueus vleesgerecht met foie gras, truffel en Madeira, is naar de smulpaap vernoemd, evenals tientallen andere klassieke Franse gerechten die daarmee zijn reputatie als levensgenieter en fijnproever weerspiegelen.
In 1855 verhuisde Rossini definitief terug naar Parijs, naar de toen nog zelfstandige voorstad Passy. Hier leefde hij als een gevierde beroemdheid. Zijn huis werd een ontmoetingsplaats voor musici, schrijvers en kunstenaars.
In deze periode ontstonden de kleine salonminiatuurtjes Péchés de Vieillesse (Zonden van de oude leeftijd) – hij componeerde er een verbluffende honderdvijftig. Daarnaast schreef Rossini tijdens zijn Parijse periode ook langere werken. De Petite Messe Solennelle voor twaalf stemmen, twee piano’s en harmonium is hiervan wellicht het meest bekend.
In Parijs werd Rossini vanwege zijn ongezonde eetpatroon tonrond. Zijn levensstijl werd hem uiteindelijk zelfs fataal: op 13 november 1868 stierf hij na een lange periode van gezondheidsklachten. De meestercomponist kreeg een mooie plek op de wereldberoemde begraafplaats Père Lachaise in Parijs. Maar heel lang heeft dat niet geduurd. De Italiaanse regering wilde dat zijn lichaam werd verplaatst naar de basiliek van Santa Croce in Florence. Tot op de dag van vandaag staat er een lege crypte op de begraafplaats van Père Lachaise. Hoewel: Rossini’s vrouw Olympe ligt nog wel in de tombe.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
Jean Sibelius, de kracht van het Finse landschap
