Componist
Negentigplusser Steve Reich is uitgegroeid tot een van de meest gewaardeerde minimal music pioniers. Met zijn ritmisch opzwepende, swingende composities bereikt de Amerikaanse componist liefhebbers van pop, dance, klassiek en jazz. Tot op hoge leeftijd blijft hij zich vernieuwen.
Klopt het dat Reich een beroemd muziekstuk schreef waarvoor je helemaal geen instrument nodig hebt?
Ja. In 1972 schreef Reich Clapping Music, een compositie voor twee uitvoerders die uitsluitend in hun handen klappen. Het uitgangspunt is verbluffend eenvoudig. Beide musici beginnen met hetzelfde ritmische patroon. Vervolgens blijft de ene uitvoerder dat patroon herhalen, terwijl de andere het steeds één tel verschuift. Daardoor ontstaan voortdurend nieuwe ritmische combinaties. Wat aanvankelijk klinkt als een simpel klapspel, verandert langzaam in een fascinerend muzikaal bouwwerk. Het werk ontstond nadat Reich in Brussel een flamencovoorstelling had bezocht. Hij raakte gefascineerd door het ritmische handgeklap en wilde muziek maken waarvoor geen instrumenten of apparatuur nodig waren. Clapping Music werd een van zijn bekendste composities en wordt tegenwoordig wereldwijd gespeeld, ook door studenten en amateurmusici.
Waarom is Different Trains een van Reichs meest aangrijpende werken?
Achter Different Trains uit 1988 schuilt een bijzonder persoonlijk verhaal. Als kind reisde Reich tijdens de Tweede Wereldoorlog regelmatig met de trein tussen New York en Los Angeles, omdat zijn gescheiden ouders aan verschillende kanten van Amerika woonden. Veel later besefte hij dat zijn leven er totaal anders had kunnen uitzien als hij als Joods jongetje in Europa was opgegroeid. Dan waren zijn treinreizen misschien transporten naar concentratiekampen geweest. Dat idee vormde de basis voor Different Trains, geschreven voor het Kronos Quartet en geluidsband. Reich combineert opgenomen stemmen van mensen die zijn jeugd kenden met getuigenissen van Holocaustoverlevenden. De melodieën van het strijkkwartet volgen letterlijk de toonhoogtes en ritmes van hun gesproken woorden. Ook treingeluiden worden onderdeel van de muziek. Het resultaat is een aangrijpende ontmoeting tussen persoonlijke herinneringen en de grote geschiedenis. Different Trains won een Grammy en geldt als een van de indrukwekkendste muzikale herdenkingen van de Holocaust.
Wat is de relatie van Steve Reich met Nederland?
De relatie tussen Steve Reich en Nederland gaat verder dan regelmatige concertuitvoeringen. Reich schreef in opdracht van het Holland Festival van 1979 Music for a Large Ensemble, een werk voor 27 musici. De wereldpremière vond op 14 juni 1979 in Utrecht plaats, met Nederlandse musici onder leiding van onder anderen Reinbert de Leeuw. Het was een belangrijk moment omdat Reichs muziek voor het eerst op deze schaal werd uitgevoerd door musici buiten zijn eigen Amerikaanse ensemble. Op hetzelfde festival klonk ook muziek van Louis Andriessen, de Nederlandse componist die eveneens experimenteerde met herhaling, ritmische patronen en een krachtige, directe klank. Reichs muziek vond vervolgens een vruchtbare voedingsbodem in Nederland, waar ensembles en festivals zich sterk maakten voor minimal music.
Wat hebben Steve Reich en Radiohead met elkaar te maken?
Meer dan je misschien zou verwachten. Reich heeft grote invloed gehad op de ontwikkeling van elektronische muziek en alternatieve rock. Ook Jonny Greenwood, gitarist van Radiohead, bewondert zijn muziek. Greenwood voerde onder meer Reichs Electric Counterpoint uit, een compositie waarin een gitarist samenspeelt met vooraf opgenomen gitaarpartijen. Reich raakte op zijn beurt geïnteresseerd in Radiohead. Vooral de nummers Everything in Its Right Place en Jigsaw Falling into Place inspireerden hem. In 2012 schreef hij Radio Rewrite, waarin hij muzikale ideeën uit deze songs verwerkte in een nieuwe compositie voor klassiek ensemble. Het is geen gewone bewerking van Radiohead-nummers. Reich gebruikt melodische en ritmische elementen als bouwstenen voor zijn eigen muzikale wereld. De samenwerking laat prachtig zien hoe de grenzen tussen klassiek en pop vervagen.
‘How small a thought it takes to fill a whole life!’ Hoe een enkele gedachte een heel leven kan vullen. Wijze woorden van filosoof Ludwig Wittgenstein, maar ook het levenslange credo van de Amerikaanse componist Steve Reich. Hij gebruikte de zinssnede in zijn Proverb (1995) voor stemmen en ensemble. Als grondlegger van de minimal music weet Steve Reich hoe hij uit de kleinste kiemcellen een compleet muzikaal bouwwerk kan laten verrijzen. De afgelopen zestig jaar zetten Steve Reich, Philip Glass, La Monte Young en Terry Riley de minimal music op de wereldkaart. De hypnotische, traag evoluerende, repetitieve muziek met onweerstaanbare ritmiek en pakkende melodieën bereikte een alsmaar groeiend publiek.
De nu negentigjarige Steve Reich slaagde erin om zijn kijk op minimal music telkens van binnenuit te vernieuwen. In 1968 verwoordde Reich al zijn kerngedachte in het essay Music as a Gradual Proces. ‘Ik ben geïnteresseerd in waarneembare processen. Ik wil in staat zijn om te horen hoe het proces verloopt als de muziek klinkt. Om deze gedetailleerde luisterhouding mogelijk te maken, moet een muzikaal proces zeer geleidelijk verlopen.’
Anders dan de doorwrochte, academische muziek haakte Reichs muziek direct aan bij de puls van het moderne leven. In zijn adembenemende tapewerken It’s Gonna Rain (1965) en Come Out (1966) kreeg Reich het voor elkaar om zijn graduele, traag verschuivende muziekprocessen op te roepen. Het is hallucinerende muziek waarbij allerlei zinsbegoochelende fantoompatronen opduiken. Stiekem droomde hij ervan om deze geleidelijke faseverschuivingen ook voor live musici te realiseren. Met zijn Piano Phase (1967) voor twee piano’s slaagde Reich erin om twee identieke, repetitieve muziekpatronen onmerkbaar dicht langs elkaar te laten schuifelen.
Zijn fasetechniek bereikte een hoogtepunt in het slagwerk-magnumopus Drumming (1970/1971). Voor het eerst zet Reich de menselijke stem in. Het vierdelige Drumming is een sprankelende ode aan de klankkleurrijkdom van slagwerk, variërend van marimba’s, glockenspiels en bongo’s. Met zijn eigen Steve Reich & Musicians was Reich in staat zijn complexe muziek vlot uit te voeren.
In zijn vroege werken legde Reich de nadruk op puls en ritme. Maar meer een meer kruipen er stralende harmonieën in zijn composities. In 1976 gaat zijn absolute meesterwerk, Music for 18 Musicians in première. Een geoliede, van energie bruisende muziekmachine waarin ieder instrument -van basklarinet tot stem- een hoofdrol opeist. Het tranceachtige werk groeide uit tot een hit, en staat inmiddels op het repertoire van Ensemble Modern, de Colin Currie Group en Ensemble Signal.
Zijn hernieuwde belangstelling voor melodie en harmonie culmineren in Tehillim (1981) voor stemmen en ensemble, en het koor- en orkestwerk The Desert Music (1983). Teksten uit de bijbel en van dichters als William Carlos Williams geven Reichs composities nieuw elan.
Eind jaren tachtig raakt Reich gefascineerd door de verborgen muzikale schoonheid van onze spraakpatronen. Virtuoos samplet hij op tape opgenomen interviewfragmenten en verkrijgt daaruit nieuwe ritmes en melodieën voor zijn composities. Sleutelwerk is zijn Different Trains (1988) voor strijkkwartet en tape waarin Reich terugblikt op de oorlogstijd.
Deze bijzondere stemmentechniek kon Reich helemaal botvieren in zijn muziektheaterwerken The Cave (1990-1993) en Three Tales (2002). Documentairefilms, live muziek en virtuoze stemexperimenten komen samen in deze ambitieuze opera’s. Historische thema’s als de oudtestamentische grot van Abraham en de ramp met de Hindenburg-zeppelin krijgen een actuele glans.
Reichs muziekwerken zijn direct herkenbaar maar iedere keer slaagt hij erin om er een subtiele twist aan te geven. Voor zijn dynamische ensemblewerk Double Sextet (2007) ontvangt hij de Pulitzerprijs voor muziek. De laatste jaren reflecteert Reich op zijn Joodse achtergrond en snijdt hij nog dieper religieuze thema’s aan. In ensemblewerken als Jacob’s Ladder (2023) en In All Your Ways (2026) verrast de hoogbejaarde Reich met een vrije harmonische, bijna spirituele klanktaal.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
John Field, grondlegger van de romantische nocturne
