Focus
De Tsjech Josef Suk won in 1932 een olympische medaille met componeren. Maar na de oorlog verdwenen de kunsten van het programma. Toch blijft de klassieke muziek alom aanwezig bij het grootste sportevenement ter wereld.
In de klassieke oudheid vormde muziek een belangrijk onderdeel van de Olympische Spelen. Ook zangers kregen prijzen voor de hymnes die zij aan de atleten opdroegen. En toen de Fransman Pierre de Coubertin de Griekse traditie eind negentiende eeuw weer leven inblies, wenste hij dat de nieuwe olympische beweging niet alleen een strijd van lichamen, maar ook van geesten zou worden. De kunsten hoorden er, wat hem betrof, ook bij. Muziek, literatuur, schilderen, beeldhouwen en architectuur stonden in 1912 in Stockholm voor het eerst op het programma. De vergeten Italiaan Ricardo Barthelemy won goud in compositie. Maar er deed zich bij deze kunstwedstrijden een groot probleem voor. Afgezien van de jurering gold – net als in de sport – dat de deelnemers amateurs moesten zijn. Het betekende dat de grote namen uit de muziek niet meededen. Voor sport was dat niet zo’n probleem, maar voor de kunsten wel. De enige componist van naam die een olympische medaille won, was de Tsjech Josef Suk, schoonzoon van Antonín Dvořák en opa van de violist Josef Suk. Hij won zilver in Los Angeles in 1932 voor zijn mars In een nieuw leven. Coubertins idee was nobel, maar het bleef kwakkelen met de kunsten op de Olympische Spelen. En dus werden ze na de Tweede Wereldoorlog geschrapt.
Hoewel componisten niet meer om olympische medailles streden, bleef muziek wel een belangrijk onderdeel op de Spelen, die werden opgeluisterd met grootse ceremonies die het begin en het slot van het toernooi markeerden. Zo schreef Richard Strauss een hymne voor de Zomerspelen van 1936 in Berlijn, die door de nazi’s van Adolf Hitler schaamteloos als propaganda werd gebruikt. Zoals veel van de ‘olympische’ muziek is ook het werk van Strauss een bombastisch gedrocht: twee orkesten en een duizendkoppig koor kwamen eraan te pas. ‘Hij schreef zijn Olympische Hymne met zijn linkerhand’, zegt de Amerikaanse musicoloog Leon Botstein. ‘Het is geen goede muziek. Alles rondom die Spelen getuigde van slechte smaak en vulgariteit.’ De muziek werd dan ook maar één keer uitgevoerd, bij de opening van die Zomerspelen. Geen orkest of koor wilde er daarna nog de vingers aan branden. En dus bleef als enige opname de krakerige vertolking uit een vervlogen tijd bewaard.
Eens in de vier jaar kunnen klassieke werken een rol voor zich opeisen tijdens de ceremonies., wanneer het olympische vuur wordt ontstoken. De olympische ceremonies bieden de gastheren de gelegenheid om hun eigen cultuur te presenteren. De muziek van de Amerikaanse componist George Gershwin kreeg de schijnwerpers op zich gericht in Los Angeles (1984) met een uitvoering van zijn Rhapsody in Blue door 84 pianisten.
Filmcomponist John Williams schreef voor die Zomerspelen zijn Olympische Fanfare en Philip Glass componeerde de muziek bij het ontsteken van het vuur. Michael Torke kreeg opdracht een werk te schrijven voor de Spelen van Atlanta (1996) en de Chinees Tan Dun maakte de herkenningstune voor Beijing (2008).
Maar ook de klassieke componisten bleven geliefd, vooral de Negende Symfonie van Beethoven, met Schillers ‘Ode an die freude’. Het ‘Alle Menschen werden Brüder’ is nu eenmaal de olympische slogan bij uitstek. Tijdens de ceremonie in het winterse Nagano (1998) dirigeerde Seiji Ozawa het zelfs via een satellietverbinding met koren op vijf continenten: in Beijing, Berlijn, Sydney, New York en Kaapstad. Het orkest als het machtigste muziekinstrument is onmisbaar bij een evenement dat zich profileert als het grootste op de planeet.
Sommige olympische sporten maken ook dankbaar gebruik van klassiek, omdat muziek nu eenmaal bij hun artistieke discipline hoort, zoals turnen, kunstschaatsen, dressuur en synchroonzwemmen. De Oost-Duitse kunstrijdster Katarina Witt won olympisch goud dansend als Carmen op de melodieën van Bizet. Dressuuramazone Anky van Grunsven presteerde onder meer in Beijing hetzelfde met haar paard Salinero op een nieuw werk, dat ze had laten maken door de klassieke pianist Wibi Soerjadi. En zo blijft klassieke muziek een intrinsiek onderdeel van sommige olympische sporten.
Het fenomeen van de Olympische Spelen inspireerde overigens ook oude componisten. Zo schreef de beroemde achttiende-eeuwse dichter Metastasio een operalibretto met de titel L’Olimpiade voor de componist Antonio Caldara. Het is een ingewikkeld liefdesverhaal tegen het decor van de Spelen in de Griekse oudheid. Meer dan zestig componisten zouden na Caldara het libretto nog op muziek zetten. Onder hen grote namen als Vivaldi, Pergolesi, Hasse, Cherubini, Cimarosa en Donizetti.
Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.
Volg ons
Sterk verhaal | Dvořáks Humoreske
