Achter de muziek / Achter de compositie / Achter de compositie | Beethovens Keizersconcert

Voeg toe aan favorieten

Achter de compositie

Beethovens Keizersconcert

Het grandioze vijfde pianoconcert van Beethoven

Beethoven had een hekel aan de adel, snobs die hun macht en rijkdom via erfenissen in de schoot geworpen kregen, en meenden dat dit toeval hen tot betere mensen maakte dan anderen. Op een avond beet de componist een van hen toe: ‘Wat u bent, dat werd u door de toevallige plek van uw wieg. Wat ik ben, dat heb ik zelf bereikt. Er zullen altijd duizend prinsen zijn, maar er is slechts één Beethoven.’ Zou het Beethoven gestoken hebben dat de Britten – al was het uit bewondering – zijn Vijfde Pianoconcert de bijnaam Keizer gaven?

Kort uitgelegd

Wat maakt Beethovens Vijfde Pianoconcert zo speciaal?

  • Beethovens Vijfde pianoconcert is zijn grootste en meest monumentale pianoconcert. Ruim tweehonderd jaar later geldt het Keizersconcert nog altijd als een mijlpaal. De combinatie van kracht, lyrische schoonheid en symfonische grandeur maakte het tot een voorbeeld voor latere componisten als Brahms, Grieg en Tsjaikovski, die de traditie van het romantische pianoconcert verder uitbouwden.
  • De bijnaam Keizersconcert is niet van Beethoven zelf. Waarschijnlijk werd hij bedacht door de Engelse uitgever Johann Baptist Cramer, die de heroïsche en majestueuze uitstraling van de muziek vond passen bij een keizerlijke grandeur.
  • Voor het eerst verbiedt Beethoven de solist om een eigen cadens te improviseren. In de partituur schrijft hij expliciet dat er geen geïmproviseerde cadens mag komen. Daarmee kreeg de componist definitief de regie over het hele concert.
  • Beethoven heeft het werk zelf nooit uitgevoerd. Door zijn snel verslechterende gehoor was hij daar niet meer toe in staat. De première vond in 1811 plaats in Leipzig, met pianist Friedrich Schneider als solist.

Luister nu

Krystian Zimerman | Simon Rattle

Een majestueuze interpretatie, virtuoos zonder uiterlijk vertoon, met een kristalheldere pianopartij.

Luister nu

Alfred Brendel | Simon Rattle

Een verfijnde, intellectuele uitvoering, met een slanke, transparante orkestklank.

Keizersconcert

Dat ze die titel verzonnen, is alleszins voorstelbaar bij het horen van de muziek, die voor velen op eenzame en ondoorgrondelijke hoogten stond. Pianist Nelson Freire, die het pianoconcert met Riccardo Chailly en het Gewandhausorchester opnam, merkte op dat de onbereikbare macht van deze muziek misschien voortkwam uit Beethovens tragische lot. ‘Zijn doofheid’, zei Freire, ‘hielp misschien in de zin dat de componist de noten hoorde in zijn hoofd en hart en dat zijn oren hem onmogelijk konden wijzen op de beperkingen van de piano, zodat hij in zijn verbeelding naar de plekken kon reizen waar niemand anders kon komen.’

De thuishaven van het Gewandhausorchester in Leipzig was toevallig ook de plek waar Beethovens Vijfde Pianoconcert in première ging. Zonder de componist. Door zijn verergerende doofheid was hij niet langer in staat de solopartij zelf te spelen. Het succes was er niet minder om. ‘Het publiek was zo begeesterd’, schreef de Allgemeine Musikalische Zeitung, ‘dat het nauwelijks zijn enthousiasme kwijt kon in de gebruikelijke uitdrukkingen van waardering en vreugde.’ Een hedendaags poprecensent zou zeggen: ‘Ze gingen uit hun dak.’

Revolutionair

Het Keizersconcert is een krachtig werk met een grote emotionele spanwijdte. Beethoven maakte er weer een revolutionair stuk van, waarin piano en orkest niet versmolten, zoals gebruikelijk, maar de strijd met elkaar aangingen. Na de eerste maten van het orkest komt de piano meteen naar binnen stormen. En het laatste deel – met een jachtthema – is vurig en meedogenloos. Op de slotpagina componeerde Beethoven een soort gedempte oorlogsmuziek voor piano en slagwerk.

Misschien verwerkte hij er de herinnering in aan de donkere dagen dat hij zich – een kussen over zijn oren, verschool in de kelder van zijn broer, omdat Wenen onder vuur lag van Napoleons bulderende artillerie. ‘Niets dan trommels, kanonnen en ellende in allerlei vormen’, schreef Beethoven. Bijna in elk laat werk van Beethoven komt zijn persoonlijke worsteling sterk naar boven. In dit werk doorbrak hij opnieuw grenzen in de muziek. Niet voor niets werd deze ‘Keizer’ het model voor het romantische pianoconcert, zoals Frédéric Chopin en Franz Liszt dat schreven.

Inspiratie

Luister in dezelfde sfeer

 

Ries | Pianoconcert Nr. 8

Luister

Moscheles | Pianoconcert Nr. 6

Luister

Sterndale Bennett | Pianoconcert Nr. 4

Luister

Henselt | Pianoconcert

Luister

Blijf verbonden met de wereld van klassieke muziek

Ontvang onze nieuwsbrief, volg ons voor nieuwe inspiratie en maak jouw persoonlijke profiel aan om nog meer muziek te ontdekken die bij jou past. Met jouw profiel bewaar je favorieten, krijg je persoonlijke luistertips en blijf je op de hoogte van nieuwe opnamen van jouw favoriete musici. Je krijgt bovendien toegang tot het forum, waar je gedachten en ervaringen kunt delen met andere liefhebbers van klassieke muziek.

Schrijf je hier in voor onze maandelijkse nieuwsbrief.

"*" geeft vereiste velden aan

Privacybeleid*

Volg ons

Spotify Instagram Facebook Youtube
x

Ontvang onze maandelijkse nieuwsbrief

Schrijf je in via onderstaande knop

Aanmelden